 |
| Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Ảnh: VPQH |
Xử lý giao thoa giữa quy định về ngân sách và đầu tư công
Sáng ngày 19/8, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và Luật Đầu tư công năm 2024 được sửa đổi, bổ sung năm 2025 đã được sửa đổi căn bản nhằm kịp thời thể chế hóa các nghị quyết, kết luận của Đảng; bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, tính chủ động của ngân sách địa phương; đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tháo gỡ các điểm nghẽn trong đầu tư công.
Tuy nhiên, việc 2 luật vẫn tồn tại song song vẫn còn một số bất cập. Đáng chú ý là sự giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự và thời hạn giữa quy trình lập dự toán ngân sách nhà nước với kế hoạch đầu tư công, từ đó phát sinh trùng lắp trong quy trình, thủ tục quản lý vốn đầu tư công.
Bên cạnh đó, chưa có chế tài gắn kết chặt chẽ giữa Kế hoạch tài chính 5 năm với Kế hoạch đầu tư công trung hạn. Một số quy định giữa 2 luật cũng chưa thống nhất về thẩm quyền phân bổ, giao dự toán, giao kế hoạch vốn, chuyển nguồn và thời hạn chuyển nguồn.
Những bất cập này đặt ra yêu cầu hợp nhất 2 luật để xây dựng cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất; giảm tối đa trình tự, thủ tục, thời gian và chi phí tuân thủ cho các cấp, các ngành; huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực ngân sách nhà nước phục vụ mục tiêu tăng trưởng.
Theo Bộ trưởng, dự thảo Luật được xây dựng theo quan điểm kế thừa tối đa những quy định hiện hành đã được đánh giá là hiệu quả, đồng thời tinh chỉnh để phù hợp với yêu cầu lồng ghép, hợp nhất và thực tiễn triển khai.
Theo định hướng mới, dự thảo Luật chỉ quy định những vấn đề khung, có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội; những nội dung về trình tự, thủ tục và các vấn đề thường xuyên biến động trong quá trình thực hiện sẽ được giao Chính phủ quy định chi tiết, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Về kết cấu, dự thảo Luật cơ bản kế thừa bố cục của Luật Ngân sách nhà nước hiện hành. Các nội dung của Luật Đầu tư công được hợp nhất, giản lược và đưa vào các chương, điều, khoản tương ứng; các nội dung đặc thù về chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công được quy định tại một chương riêng.
 |
| Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Nguyễn Hữu Toàn trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: VPQH |
Dự kiến Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) gồm 10 chương, 102 điều.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là chủ trương hợp nhất các công cụ kế hoạch và dự toán. Theo đó, Kế hoạch đầu tư công trung hạn được hợp nhất vào Kế hoạch tài chính 5 năm; Kế hoạch đầu tư công hằng năm được hợp nhất vào dự toán ngân sách nhà nước hằng năm. Đồng thời, thống nhất nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi ngân sách nhà nước đối với cả chi thường xuyên và chi đầu tư.
Dự thảo Luật cũng định hướng đồng bộ quyền hạn, trách nhiệm của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan, HĐND, UBND các cấp và các đơn vị liên quan trong toàn bộ chu trình đầu tư công.
Đặc biệt, trách nhiệm đánh giá hiệu quả đầu tư được đặt xuyên suốt từ khâu lập, thẩm định, quyết định, phân bổ vốn đến tổ chức thực hiện, quản lý, sử dụng vốn và vận hành, khai thác công trình sau đầu tư.
Một điểm mới khác là dự kiến giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung hiện đang được quy định tại Luật Đầu tư công, nhằm tăng tính chủ động, linh hoạt trong điều hành. Các nội dung này gồm tiêu chí và điều chỉnh tiêu chí phân loại dự án nhóm A, B, C; trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư chương trình, dự án thuộc thẩm quyền của Chính phủ và các cơ quan theo quy định; gia hạn thời gian bố trí vốn; theo dõi, kiểm tra, đánh giá chương trình, dự án; hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu về đầu tư công.
Ở lĩnh vực ngân sách, dự thảo Luật định hướng sửa đổi cơ chế phân bổ, sử dụng số tăng thu trong quá trình điều hành; sử dụng dự phòng, dự trữ tài chính, tăng thu và dự toán chi còn lại để bổ sung chi ứng phó, khắc phục tình trạng khẩn cấp vì lợi ích quốc gia. Đồng thời, thu hẹp phạm vi chuyển nguồn chi ngân sách và thời hạn chi đối với các khoản được chuyển nguồn; cắt giảm, đơn giản hóa quy trình, thủ tục, giảm số lượng báo cáo và chi phí tuân thủ.
Quản lý dựa trên kết quả và hiệu quả sử dụng vốn
Thẩm tra nội dung này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Nguyễn Hữu Toàn cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết, căn cứ chính trị, cơ sở pháp lý và cơ sở thực tiễn ban hành Luật như Tờ trình của Chính phủ.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh, việc hợp nhất 2 luật cần được đặt trong tổng thể đổi mới cơ chế quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công, bảo đảm việc hợp nhất thực sự khắc phục giao thoa, bất cập, chồng chéo giữa 2 luật; đồng thời quy định thống nhất quy trình quản lý, lập dự toán, phân bổ, thực hiện và quyết toán ngân sách nhà nước gắn với đầu tư công.
Cùng với đó, việc phân cấp, phân quyền cần gắn với phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm trong quản lý ngân sách, phân bổ đầu tư công 5 năm và hằng năm, theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, đồng thời bảo đảm nguồn lực được phân cấp tương xứng với nhiệm vụ được giao.
Ủy ban cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý đầu tư công theo hướng quản lý dựa trên kết quả và hiệu quả sử dụng vốn. Việc phân bổ vốn cần gắn với đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của chương trình, dự án và xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, người đứng đầu trong bảo đảm hiệu quả đầu tư.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản nhất trí với việc tích hợp Kế hoạch đầu tư công 5 năm vào Kế hoạch tài chính 5 năm; thống nhất quy trình phân bổ, giao dự toán chi ngân sách với giao kế hoạch đầu tư công hằng năm; đồng thời thống nhất chủ trương Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành 1 nghị quyết chung về tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách nhà nước, đồng bộ giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên.
 |
| Quang cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH |
Đối với việc phân cấp cho UBND cấp tỉnh quyết định chuyển nguồn chi đầu tư công đối với các dự án sử dụng vốn ngân sách trung ương, đa số ý kiến trong Ủy ban cho rằng đây là hướng phù hợp với yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tạo sự chủ động, linh hoạt trong điều hành và góp phần nâng cao tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công hằng năm.
Cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ điều kiện, phạm vi áp dụng, trách nhiệm của UBND và cơ chế báo cáo, giám sát của HĐND, bảo đảm công khai, minh bạch và không làm giảm hiệu quả kiểm soát việc sử dụng ngân sách nhà nước.
Đối với số tăng thu trong quá trình chấp hành ngân sách, đa số ý kiến Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất chủ trương giao Chính phủ, UBND các cấp được phân bổ, sử dụng số tăng thu nhằm nâng cao tính chủ động trong điều hành và kịp thời sử dụng nguồn tăng thu, tiết kiệm chi đã được xác định chắc chắn cho phát triển kinh tế - xã hội.
Cơ quan thẩm tra lưu ý cần quy định chặt chẽ điều kiện áp dụng, chỉ cho phép phân bổ, sử dụng khi xác định chắc chắn nguồn tăng thu, tiết kiệm chi, tránh việc ứng trước dự toán chi; đồng thời phải bảo đảm thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ chi theo quy định và giảm bội chi ngân sách nhà nước.
Về kiểm soát, đánh giá hiệu quả đầu tư công, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá đây là nội dung mới quan trọng nhằm thể chế hóa chủ trương, định hướng theo Kết luận số 18-KL/TW. Cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu hoàn thiện theo hướng quy định rõ hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư; trách nhiệm của cơ quan, người quyết định đầu tư và chủ đầu tư; cơ chế đánh giá sau khi dự án hoàn thành, đưa vào khai thác, sử dụng; công khai kết quả đánh giá và trách nhiệm đối với trường hợp dự án không đạt mục tiêu hoặc có hiệu quả thấp.
Ủy ban cũng đề nghị tiếp tục rà soát, thu hẹp phạm vi chuyển nguồn ngân sách nhà nước để phản ánh đúng hơn kết quả thu, chi theo niên độ, nâng cao tính minh bạch của số liệu thu, chi, bội chi và nhu cầu vay của ngân sách; đồng thời bảo đảm việc quản lý, sử dụng ngân sách tiết kiệm, hiệu quả.
Mục tiêu xuyên suốt được đặt ra là sau khi hợp nhất, hệ thống quy định không chỉ giảm chồng chéo về thủ tục giữa ngân sách và đầu tư công mà còn phải tạo ra cơ chế quản lý nguồn lực công thống nhất, tăng tính chủ động trong điều hành đi đôi với trách nhiệm giải trình, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng từng đồng vốn ngân sách.
