Công bố Lệnh của Chủ tịch nước về Luật Bảo hiểm tiền gửi

Mục tiêu, quan điểm xây dựng Luật BHTG

Tại buổi họp báo, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Đoàn Thái Sơn cho biết, việc ban hành Luật Bảo hiểm tiền gửi (Luật BHTG) xuất phát từ yêu cầu thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực bảo hiểm tiền gửi (BHTG), nâng cao năng lực và vai trò của tổ chức BHTG, xử lý những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn liên quan đến hoạt động BHTG, bảo vệ tốt hơn quyền lợi người gửi tiền và góp phần bảo đảm duy trì sự ổn định của hệ thống tổ chức tín dụng (TCTD).

Luật BHTG nhằm tạo hành lang pháp lý đầy đủ, rõ ràng để tổ chức BHTG nâng cao năng lực tài chính và tham gia hiệu quả vào quá trình cơ cấu lại TCTD, qua đó bảo vệ tốt hơn quyền lợi người gửi tiền, đảm bảo duy trì sự ổn định của hệ thống TCTD, an ninh, trật tự, an toàn xã hội theo định hướng tại Chiến lược phát triển BHTG và Chiến lược ngành Ngân hàng.

Luật BHTG kế thừa những quy định còn phù hợp tại Luật BHTG 2012, đồng thời khắc phục được những bất cập, hạn chế, đảm bảo đồng bộ với các quy định pháp luật khác có liên quan và tham khảo kinh nghiệm các nước trên cơ sở phù hợp với thực tiễn tại Việt Nam.

Những nội dung cơ bản của Luật BHTG

Với 8 chương, 41 điều, Luật BHTG quy định về hoạt động BHTG; quyền và nghĩa vụ của người được BHTG, tổ chức tham gia BHTG, tổ chức BHTG và quản lý nhà nước về BHTG.

Quyền, nghĩa vụ của người được BHTG, tổ chức tham gia BHTG, tổ chức BHTG

Luật BHTG quy định quyền, nghĩa vụ của người được BHTG, tổ chức tham gia BHTG trên cơ sở kế thừa Luật BHTG 2012, đồng thời bổ sung trách nhiệm của tổ chức tham gia BHTG trong việc tính phí BHTG, phối hợp với tổ chức BHTG tuyên truyền chính sách, pháp luật về BHTG, qua đó làm rõ hơn vai trò, trách nhiệm của tổ chức BHTG trong hoạt động BHTG.

Đồng thời, Luật bổ sung quyền, nghĩa vụ của tổ chức BHTG thực hiện kiểm tra tổ chức tham gia BHTG theo kế hoạch, nội dung do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) giao; vay đặc biệt từ NHNN; tham gia vào quá trình xử lý tổ chức tham gia BHTG như: cử người đủ tiêu chuẩn, điều kiện để giữ chức danh quản lý, điều hành, thành viên Ban kiểm soát tại QTDND được kiểm soát đặc biệt theo yêu cầu của NHNN; tham gia đánh giá tính khả thi phương án cơ cấu lại TCTD được kiểm soát đặc biệt theo pháp luật về TCTD; mua trái phiếu dài hạn của TCTD nhận chuyển giao bắt buộc, cho vay đặc biệt tổ chức tham gia BTHG...

Theo Ngân hàng Nhà nước, việc sửa đổi, bổ sung đảm bảo tính thống nhất giữa quy định của Luật BHTG với Luật Các TCTD, phù hợp với chỉ đạo của các cấp thẩm quyền trong việc tăng cường vai trò và giao nhiệm vụ cho tổ chức BHTG trong việc phối hợp tham gia, hỗ trợ chức năng kiểm tra của NHNN đối với các tổ chức tham gia BHTG, tham gia tái cơ cấu hiệu quả đối với các TCTD yếu kém.

Hoạt động BHTG

Thủ tục cấp, thu hồi Chứng nhận tham gia BHTG được đơn giản hóa theo hướng việc cấp, thu hồi Chứng nhận tham gia BHTG được tổ chức BHTG thực hiện ngay sau khi NHNN cấp, thu hồi Giấy phép thành lập, hoạt động của tổ chức tham gia BHTG hoặc có văn bản tạm đình chỉ hoạt động nhận tiền gửi.

Luật quy định rõ trách nhiệm công khai việc tham gia BHTG của tổ chức tham gia BHTG tại tất cả các điểm giao dịch có nhận tiền gửi, trên trang thông tin điện tử của tổ chức tham gia BHTG (nếu có), các hình thức khác và giao tổ chức BHTG hướng dẫn hình thức công khai để đảm bảo phù hợp với xu hướng ứng dụng công nghệ.

Để có cơ sở áp dụng cơ chế phí linh hoạt, phù hợp với thực tiễn và vẫn đảm bảo nguồn thu phí BHTG ổn định, Luật BHTG sửa đổi, bổ sung quy định về phí BHTG, giao Thống đốc NHNN quy định mức phí BHTG, việc áp dụng phí BHTG đồng hạng hoặc phân biệt phù hợp với đặc thù hệ thống TCTD Việt Nam trong từng thời kỳ. Luật cũng bổ sung quy định về tạm hoãn nộp tiền nợ phí BHTG phát sinh trước thời điểm đặt vào kiểm soát đặc biệt cho các TCTD được kiểm soát đặc biệt, TCTD có trách nhiệm xây dựng kế hoạch để hoàn trả khoản tiền được tạm hoãn nộp trong phương án cơ cấu lại.

Luật quy định thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm kể từ một trong các thời điểm: Phương án phá sản TCTD được phê duyệt hoặc NHNN có văn bản xác nhận chi nhánh ngân hàng nước ngoài mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền; NHNN có văn bản đình chỉ hoạt động nhận tiền gửi của TCTD được kiểm soát đặc biệt và TCTD đó có lỗ lũy kế lớn hơn 100% giá trị của vốn điều lệ và các quỹ dự trữ theo báo cáo tài chính đã được kiểm toán gần nhất; NHNN có văn bản thông báo về việc trả tiền bảo hiểm trong trường hợp trả tiền bảo hiểm để bảo đảm an toàn hệ thống, trật tự, an toàn xã hội.

Về hạn mức chi trả BHTG, Luật bổ sung quy định khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm theo quy định tại khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 21 Luật này, trong trường hợp đặc biệt, để đảm bảo quyền lợi người gửi tiền, an toàn hệ thống TCTD, trật tự an toàn xã hội, Thống đốc NHNN quyết định hạn mức chi trả tối đa bằng toàn bộ các khoản tiền gửi được bảo hiểm của người gửi tiền tại tổ chức tham gia BHTG khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm.

Tổ chức BHTG

Thực hiện mục tiêu, yêu cầu tại Chiến lược phát triển BHTG về nâng cao năng lực tài chính của tổ chức BHTG, Luật BHTG điều chỉnh các quy định về mô hình tổ chức, hoạt động, nguồn vốn hoạt động, chế độ tài chính, hạch toán, kế toán của tổ chức bảo hiểm tiền gửi.

Về hoạt động đầu tư của tổ chức BHTG, Luật bổ sung các hình thức đầu tư, bao gồm: mua, bán trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi được phát hành bởi ngân hàng thương mại do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, ngân hàng thương mại cổ phần do doanh nghiệp nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ; gửi tiền tại các ngân hàng thương mại nêu trên; hoạt động đầu tư khác theo quy định của Chính phủ. Đồng thời, Luật cũng bổ sung các quy định để hạn chế rủi ro trong hoạt động đầu tư của tổ chức BHTG như: Tổ chức BHTG phải kiểm soát, quản lý rủi ro; giao Thống đốc NHNN quy định phương thức đầu tư của tổ chức BHTG và quy trình kiểm soát, quản lý rủi ro trong hoạt động đầu tư của tổ chức BHTG.

Tham gia xử lý TCTD được can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt; tham gia xử lý sự cố, khủng hoảng

Luật BHTG bổ sung một chương riêng quy định việc tổ chức BHTG tham gia xử lý TCTD được can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt, tham gia xử lý sự cố, khủng hoảng trong hoạt động của TCTD. Trong đó, bổ sung quy định tổ chức BHTG thực hiện cho vay đặc biệt tổ chức tham gia BHTG trong trường hợp: được can thiệp sớm và bị rút tiền hàng loạt, được kiểm soát đặc biệt và bị rút tiền hàng loạt; để thực hiện phương án phục hồi, phương án chuyển giao bắt buộc. Tổ chức BHTG tự quyết định việc cho vay đặc biệt, bao gồm cả việc cho vay có/không có tài sản bảo đảm, có/không có lãi.

Luật cũng bổ sung quy định để đảm bảo an toàn hệ thống, trật tự an toàn xã hội theo quy định tại khoản 4 Điều 162 Luật các TCTD, NHNN báo cáo Chính phủ quyết định việc yêu cầu tổ chức BHTG chi trả trong trường hợp TCTD được kiểm soát đặc biệt bị mất hoặc có nguy cơ mất khả năng chi trả. Quy định này tạo cơ sở để tổ chức BHTG có thể chi trả sớm hơn cho người gửi tiền, thực hiện tốt hơn chức năng bảo vệ quyền lợi người gửi tiền.

Luật BHTG bổ sung quy định tổ chức BHTG được NHNN cho vay đặc biệt với lãi suất 0%, không có tài sản bảo đảm trong trường hợp quy định tại Điều 21 của Luật này và khi số tiền trong quỹ dự phòng nghiệp vụ không đủ để trả tiền bảo hiểm; đồng thời giao tổ chức BHTG xây dựng phương án tăng phí BHTG và quy định cụ thể nguồn để ưu tiên hoàn trả nợ vay đặc biệt cho NHNN.

Luật bổ sung quy định trường hợp phát sinh sự cố, khủng hoảng có nguy cơ gây mất an toàn hệ thống TCTD, tổ chức BHTG tham gia xử lý sự cố, khủng hoảng theo quy định tại Luật này. Chính phủ quyết định các biện pháp khác để tổ chức BHTG tham gia xử lý sự cố, khủng hoảng.

Luật BHTG có hiệu lực thi hành từ ngày 1/5/2026. Để bảo đảm các quy định của Luật được triển khai thi hành kịp thời, ngày 31/12/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2835/QĐ-TTg về ban hành Danh mục và phân công cơ quan soạn thảo văn bản quy định chi tiết các luật, nghị quyết được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10, trong đó đối với Luật BHTG, Thủ tướng Chính phủ giao NHNN, Bộ Tài chính chủ trì xây dựng 1 Nghị định và 5 Thông tư quy định chi tiết.