80 năm Quốc hội Việt Nam: Lập pháp kiến tạo, thể chế tài chính đồng hành phát triển

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước dự khai mạc Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV.

Chuyển từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo”

Lập pháp là một trong những chức năng quan trọng nhất của Quốc hội. Chức năng này được ghi nhận xuyên suốt trong các bản Hiến pháp, được cụ thể hóa trong Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và nhiều văn bản pháp luật liên quan khác. Kể từ khi ra đời đến nay, Quốc hội luôn giữ vai trò trung tâm trong việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật quốc gia.

Trên chặng đường 80 năm qua, hoạt động lập hiến, lập pháp của Quốc hội không ngừng được đổi mới, ngày càng nâng cao chất lượng, đáp ứng kịp thời yêu cầu xây dựng và phát triển đất nước trong từng giai đoạn lịch sử. Đến nay, Quốc hội Việt Nam đã thông qua 5 bản Hiến pháp cùng hàng trăm luật, bộ luật và nhiều văn bản quy phạm pháp luật quan trọng, tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.

Đặc biệt, trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, công tác lập pháp được triển khai với tinh thần “lập pháp chủ động”, bám sát thực tiễn, có nhiều cách làm mới, linh hoạt, hiệu quả, qua đó đạt được những kết quả quan trọng. Số lượng các luật, nghị quyết được Quốc hội thông qua tăng dần qua từng kỳ họp, phản ánh rõ nét quyết tâm đổi mới và trách nhiệm cao trước Nhân dân.

Quốc hội đã xem xét, cho ý kiến và quyết định một khối lượng công việc rất lớn, mang ý nghĩa lịch sử, đáp ứng yêu cầu đổi mới, hoàn thiện thể chế và tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị; kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, vừa đáp ứng yêu cầu cấp bách của thực tiễn, vừa kiến tạo khuôn khổ pháp lý cho giai đoạn phát triển mới.

Riêng tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội đã thông qua 34 luật và 14 nghị quyết quy phạm pháp luật. Đến Kỳ họp thứ 10, Quốc hội tiếp tục lập dấu mốc lịch sử khi xem xét, thông qua 51 luật và 8 nghị quyết quy phạm pháp luật, chiếm gần 30% tổng số luật, nghị quyết quy phạm pháp luật được ban hành trong cả nhiệm kỳ. Đây là minh chứng sinh động cho tinh thần “pháp luật phải đi trước một bước”, mở đường cho đổi mới sáng tạo, lấy cuộc sống và lợi ích của Nhân dân làm thước đo của chính sách.

Các luật được thông qua bao quát hầu hết các lĩnh vực trọng yếu của đời sống kinh tế - xã hội, nhiều vấn đề mới, biến động nhanh; kịp thời thể chế hóa các chủ trương, nghị quyết mới của Đảng; tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, đặc biệt trong các lĩnh vực đất đai, đầu tư, quy hoạch, xây dựng, năng lượng, văn hóa xã hội, y tế, giáo dục, tài nguyên môi trường, khoa học công nghệ; đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hội nhập quốc tế; lành mạnh hóa thị trường trái phiếu doanh nghiệp, bất động sản…

Chủ tịch Quốc hội phát biểu tại Diễn đàn xây dựng pháp luật với chủ đề “Hoàn thiện thể chế, pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”.

Tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật tiếp tục được thể hiện rõ nét khi các luật chỉ quy định những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời giao quyền chủ động, linh hoạt cho Chính phủ trong tổ chức thực hiện. Qua đó, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa khuyến khích sáng tạo, giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực cho phát triển.

Đặc biệt, Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) và Nghị quyết về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025 được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 9 là những quyết sách hệ trọng, mang tính bước ngoặt lịch sử, góp phần tạo điều kiện để tổ chức, bộ máy mới trong cả nước chính thức vận hành từ ngày 1/7/2025. Nhiều đại biểu Quốc hội, cử tri và nhân dân bày tỏ sự vui mừng, tin tưởng trước khả năng phản ứng nhanh nhạy, linh hoạt của Quốc hội trước yêu cầu cấp bách của thực tiễn trong bối cảnh đất nước phát triển và hội nhập ngày càng sâu rộng.

Năm 2025 cũng đánh dấu lần đầu tiên Ủy ban Thường vụ Quốc hội chủ trì tổ chức thành công Diễn đàn xây dựng pháp luật với chủ đề “Hoàn thiện thể chế, pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”. Sự kiện có ý nghĩa quan trọng về chính trị, pháp lý và thực tiễn, khẳng định tinh thần đổi mới tư duy lập pháp và yêu cầu “công tác lập pháp phải đi trước, mở đường cho phát triển” theo chỉ đạo của Tô Lâm; qua đó gắn kết chặt chẽ hơn hoạt động lập pháp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Có thể khẳng định, quá trình xây dựng pháp luật thời gian qua phản ánh cường độ làm việc rất cao, tinh thần trách nhiệm và tâm huyết của Quốc hội, với mong muốn hoàn thiện thể chế cho sự phát triển của đất nước theo đúng tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về đẩy mạnh ba đột phá chiến lược, đặc biệt là đột phá về thể chế - “đột phá của đột phá”. Quá trình này cũng thể hiện rõ nét sự chuyển dịch từ tư duy “làm luật để quản lý” sang “lập pháp kiến tạo phát triển”.

Từ thực tiễn nhiệm kỳ vừa qua, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, Quốc hội đã nỗ lực vượt bậc, thích ứng linh hoạt, hành động quyết liệt, giữ vững đoàn kết và đạt được kết quả khá toàn diện trên các lĩnh vực lập hiến, lập pháp, giám sát tối cao, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và hoạt động đối ngoại nghị viện. Qua đó, góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bội chi ngân sách nhà nước và các chỉ tiêu nợ công; thặng dư thương mại duy trì ở mức cao; an sinh xã hội và đời sống Nhân dân ngày càng được nâng cao; quốc phòng, an ninh không ngừng được củng cố; quan hệ đối ngoại và hội nhập quốc tế được nâng tầm; công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị đạt nhiều kết quả rất quan trọng, “có những mặt đột phá chưa từng có”.

Tham mưu thể chế tài chính, khơi thông nguồn lực cho phát triển

Trong tổng thể những thành tựu nổi bật về công tác lập pháp của Quốc hội, Bộ Tài chính đã phát huy rõ nét vai trò cơ quan tham mưu chủ trì xây dựng chính sách trong lĩnh vực tài chính - ngân sách nhà nước, đầu tư. Năm 2025, Bộ Tài chính đã tập trung ưu tiên hoàn thiện thể chế tài chính theo hướng chuyển mạnh từ “quản lý” sang “kiến tạo”, gắn với đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trọng tâm là tháo gỡ các điểm nghẽn pháp luật, đồng thời tạo hành lang pháp lý cho những vấn đề mới, khó, có tác động dài hạn đến phát triển kinh tế - xã hội.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đã chủ động tham mưu Chính phủ trình cấp có thẩm quyền xem xét, ban hành một khối lượng lớn các văn bản quy phạm pháp luật. Riêng trong năm 2025, Bộ đã chủ trì, phối hợp xây dựng và tham mưu trình Quốc hội thông qua 25 luật, nghị quyết, chiếm khoảng 25% tổng số luật, nghị quyết quy phạm pháp luật được Quốc hội ban hành trong năm.

Bộ trưởng Bộ Tài chính báo cáo tại các kỳ họp của Quốc hội.

Các dự án luật, nghị quyết do Bộ Tài chính chủ trì tham mưu tập trung vào nhiều lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế như: quản lý nợ công, đầu tư, dự trữ quốc gia, kinh doanh bảo hiểm, thống kê, quy hoạch, giá, tiết kiệm, chống lãng phí, quản lý thuế, thuế thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng… Cùng với đó là các nghị quyết sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách đặc thù cho một số địa phương.

Các văn bản quy phạm pháp luật nêu trên đã góp phần tháo gỡ căn bản nhiều điểm nghẽn về thể chế; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với sắp xếp, tổ chức bộ máy và xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; khơi thông nguồn lực tài chính cho đầu tư phát triển. Hệ thống các văn bản này cũng kịp thời đáp ứng yêu cầu triển khai các nghị quyết đột phá của Bộ Chính trị; đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành, phát triển các mô hình kinh tế mới như trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, khu thương mại tự do thế hệ mới, thí điểm xây dựng thị trường tài sản mã hóa…

Trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao, Bộ Tài chính đã sửa đổi, bổ sung và tham mưu trình cấp có thẩm quyền ban hành 42 quy định về phân cấp, phân quyền, 140 cơ chế, chính sách đặc thù, thí điểm, qua đó tháo gỡ nhiều vướng mắc pháp lý để phân cấp thực hiện các dự án quy mô lớn, góp phần phát huy tiềm năng, thế mạnh của địa phương và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời, Bộ tập trung rà soát, đề xuất phương án xử lý các vấn đề chuyển tiếp liên quan đến nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của chính quyền địa phương trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính.

Quốc hội thông qua nhiều luật, nghị quyết do Bộ Tài chính chủ trì soạn thảo với tỷ lệ tán thành rất cao.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng, khối lượng văn bản quy phạm pháp luật do Bộ Tài chính chủ trì soạn thảo trình Quốc hội lớn nhất trong tất cả các bộ, ngành trong năm vừa qua, chiếm hơn 1/3 tổng số văn bản. Với vai trò tham mưu cho Chính phủ, Bộ Tài chính đã góp phần rất quan trọng trong việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, thúc đẩy phát triển kinh tế và thực hiện các nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị.

Nhìn lại chặng đường 80 năm hình thành và phát triển, có thể khẳng định hoạt động lập hiến, lập pháp luôn là trụ cột xuyên suốt, làm nên vị thế và vai trò trung tâm của Quốc hội trong hệ thống chính trị. Đặc biệt, trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV và cao điểm là năm 2025, tinh thần đổi mới tư duy lập pháp, chủ động, linh hoạt, “đi trước một bước, mở đường cho phát triển” đã được thể hiện rõ nét qua khối lượng công việc đồ sộ, chất lượng chính sách ngày càng được nâng cao, đáp ứng kịp thời yêu cầu của thực tiễn phát triển nhanh và bền vững của Đất nước.

Những thành tựu đó là kết quả của sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, sự quyết tâm, bản lĩnh và trí tuệ của Quốc hội, đồng thời có sự tham gia tích cực, trách nhiệm của Chính phủ và các bộ, ngành trong công tác tham mưu, chuẩn bị nội dung lập pháp. Trong đó, vai trò tham mưu về chính sách tài chính - ngân sách, đầu tư của Bộ Tài chính đã góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực và tạo nền tảng pháp lý cho triển khai các nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội trọng tâm của đất nước.

Với nền tảng vững chắc đó, công tác lập hiến, lập pháp của Quốc hội trong thời gian tới tiếp tục được kỳ vọng sẽ phát huy mạnh mẽ tinh thần kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo của chính sách. Từ đó, không ngừng hoàn thiện thể chế, củng cố niềm tin xã hội và tạo động lực mới đưa đất nước vững bước tiến vào giai đoạn phát triển mới.