Ra đời từ năm 2020, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn được tổ chức thường niên nhằm tôn vinh các sáng tác, trình diễn nghệ thuật “của thiếu nhi” và “vì thiếu nhi”. Cơ cấu giải gồm: 1 Giải thưởng Lớn mang tên Hiệp sĩ Dế Mèn (Cricket Knight) và các Tặng thưởng Khát vọng Dế Mèn (Cricket Desire).
Bước sang năm 2026, ban tổ chức quyết định nâng tầm giải thưởng với định hướng dài hạn: Góp phần kiến tạo một hệ sinh thái văn hóa - nghệ thuật dành cho thiếu nhi trong bối cảnh chuyển đổi số.
Không chỉ dừng lại ở việc trao giải, giải thưởng hướng tới thúc đẩy việc chuyển hóa các tác phẩm đoạt giải thành sản phẩm văn hóa có sức lan tỏa, đặc biệt trong lĩnh vực điện ảnh thiếu nhi.
Định hướng này đặt trong bối cảnh cả nước đang triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó nhấn mạnh việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát triển văn học nghệ thuật và bảo đảm học sinh được tiếp cận thường xuyên với các hoạt động nghệ thuật. Giải thưởng Dế Mèn được kỳ vọng góp phần phát hiện, bồi dưỡng và phát huy các tài năng sáng tạo trẻ.
Theo thể lệ, các tác phẩm hoặc bản thảo được sáng tác, hoàn thiện hoặc công bố từ ngày 1.1.2025 đến 25.4.2026 đều có thể tham dự. Hạn cuối nhận tác phẩm đến 24h ngày 25.4.2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra vào đúng Ngày Quốc tế Thiếu nhi năm 2026.
Một điểm đáng chú ý khác của Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần thứ 7 là không giới hạn loại hình dự thi. Các tác phẩm có thể thuộc nhiều lĩnh vực như văn học, mỹ thuật, âm nhạc, nghệ thuật trình diễn hay trò chơi.
Quy chế mở rộng, khuyến khích sự tham gia của cả nghệ sĩ chuyên nghiệp, không chuyên và đặc biệt là các tác giả nhỏ tuổi, đồng thời vẫn đảm bảo quy trình xét chọn chặt chẽ.
Trong hành trình 6 năm qua, giải thưởng đã trao 4 giải Hiệp sĩ Dế Mèn cho các tên tuổi lớn như: Nguyễn Nhật Ánh, Trần Đức Tiến, Lý Lan và Phạm Tuyên, cùng 27 giải Khát vọng Dế Mèn và 4 Tặng thưởng khác. Bên cạnh việc tôn vinh những giá trị đã được khẳng định, giải thưởng còn đóng vai trò “vườn ươm” cho các gương mặt mới.
Nhiều tác giả trưởng thành từ giải thưởng đã tiếp tục theo đuổi sáng tác và tạo dựng dấu ấn riêng, trong khi các tác giả nhỏ tuổi cũng được truyền cảm hứng để duy trì đam mê sáng tạo.
Điều này cho thấy hiệu ứng lan tỏa của giải thưởng không chỉ dừng lại ở việc vinh danh mà còn kéo dài trong hành trình phát triển của mỗi cá nhân.
Không chỉ là một hoạt động chuyên môn, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn còn gắn với các hoạt động xã hội mang ý nghĩa nhân văn, góp phần khuyến khích trẻ em tiếp cận nghệ thuật, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.
Bước vào mùa giải thứ 7, ban tổ chức kỳ vọng mở rộng sự tham gia của các cá nhân, tổ chức và đơn vị hoạt động trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật.
Trên nền tảng đã được xây dựng, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn tiếp tục hướng tới vai trò “bệ đỡ” cho sáng tạo thiếu nhi, nơi những giá trị “của thiếu nhi” và “vì thiếu nhi” được phát hiện, nuôi dưỡng và lan tỏa bền vững.
