Ám hiệu và mạng ảo trong mua bán thuốc lá điện tử, nung nóng

Từ Facebook đến Telegram, các đầu nậu dựng lên “chợ đen” trực tuyến, vận hành tinh vi để né kiểm tra, bất chấp nguy cơ xử phạt.

Từ cửa hàng ảo đến hoạt động ngầm trên “chợ mạng”

Từ ngày 1.1.2025, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng chính thức bị cấm tại Việt Nam. Để siết chặt quản lý, ngày 31.12.2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 371/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung các quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế. Theo đó, hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý có thể bị phạt đến 10 triệu đồng.

Tuy nhiên, trái với kỳ vọng về việc thị trường này sẽ “đóng băng” sau lệnh cấm, thực tế cho thấy hoạt động kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vẫn âm thầm diễn ra, thậm chí ngày càng nhức nhối trên không gian mạng.

Ghi nhận của phóng viên tại Hà Nội cho thấy, các sản phẩm thuốc lá nung nóng (gọi chung là IQOS) vẫn được rao bán phổ biến thông qua các hội nhóm kín trên mạng xã hội. Đây là phân khúc hàng được quảng cáo là “cao cấp”, giá bán từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng mỗi sản phẩm.

Trong vai người mua IQOS làm quà biếu dịp Tết, phóng viên liên hệ tới cửa hàng IQOS Net VN tại số 5 Trần Phú (phường Hoàn Kiếm) qua số điện thoại 09887170xx. Người nghe máy giới thiệu tên Hà, tự nhận là chủ cửa hàng, cho biết, cửa hàng này đang có nhiều dòng IQOS “hot” trên thị trường, khách có thể đặt ship để mua và trải nghiệm.

Theo lời người này, các sản phẩm đều là “hàng xuất Nhật”, gồm máy và thuốc riêng biệt, được quảng cáo là “thơm, sạch, sang”, phù hợp với giới doanh nhân. Giá máy dao động từ 1,45 - 2,6 triệu đồng, còn combo máy và thuốc khoảng 4 - 5 triệu đồng. Đáng chú ý, dù giá trị giao dịch lớn, người bán thừa nhận toàn bộ hàng hóa đều là xách tay, không thể xuất hóa đơn giá trị gia tăng. Khi phóng viên đặt câu hỏi về tính pháp lý của việc kinh doanh thuốc lá nung nóng, người này lập tức chặn liên lạc và không tiếp tục trao đổi.

Phóng viên đến trực tiếp địa chỉ tại số 5 Trần Phú, dù những dấu hiệu kinh doanh sản phẩm IQOS vẫn còn lưu lại trên cửa nhưng địa chỉ này đã trở thành quán ăn.

Một người dân tại đây cho biết, sau lệnh cấm cửa hàng bán thuốc lá nung nóng này đã dừng hoạt động chuyển sang bán online.

Phóng viên tiếp tục tìm hiểu sâu trong các hội nhóm vape, pod, IQOS, tài khoản “VAPE 1992 - PODSTORE” do một người tên Hiệp tự xưng là chủ cửa hàng cho biết, từ năm 2025 đã phải đóng cửa hàng vật lý, chuyển hoàn toàn sang bán online để tránh kiểm tra.

Theo người này, các giao dịch hiện chủ yếu thực hiện qua Telegram, nền tảng nhắn tin được cho là khó kiểm soát hơn. “VAPE, POD, IQOS bị cấm nhưng vẫn nhiều người dùng. Muốn bán được thì phải kín, chỉ bán cho khách quen, không để lại dấu vết”, Hiệp nói.

Ngoài Telegram, Facebook và Zalo cũng là không gian được các đầu nậu tận dụng triệt để. Dưới lớp vỏ bọc tài khoản ảo, thông tin mập mờ, họ công khai rao bán sản phẩm bị cấm. Sau mỗi giao dịch, bài đăng nhanh chóng bị xóa, tài khoản đổi tên, thay ảnh đại diện để tránh truy vết.

“Chợ đen” online và ngôn ngữ ám hiệu

Trên Facebook, hàng loạt hội nhóm như “Vape - Tinh Dầu Vape - Pod Hà Nội”, “Pod Hà Nội”, “JUICE - POD HÀ NỘI”… với hàng chục nghìn thành viên hoạt động như những “chợ đen” trực tuyến. Người bán chủ yếu sử dụng tài khoản ảo, chỉ để lại số điện thoại liên hệ.

Đáng chú ý, các bài quảng cáo thường dùng mật ngữ như “họp chợ”, “bay full map Hà Nội”, “không cọc”… nhằm ám chỉ việc giao hàng nhanh, số lượng lớn, giao tận nơi, tạo cảm giác mua bán sôi động nhưng khó bị phát hiện.

Trong vai khách mua sỉ, phóng viên liên hệ theo số 03561684xx từ một bài đăng quảng cáo. Người bán chào giá pod Xlim V2 bán lẻ 650.000 đồng/chiếc, giá sỉ chỉ 410.000 đồng. Khi đề nghị đến cửa hàng xem hàng, người này từ chối tiếp khách, cho biết chỉ giao dịch qua điện thoại và shipper.

“Hàng chủ yếu để trong kho nội thành. Khách xem ảnh, chốt đơn, chuyển tiền là ship tận nơi, nội thành chỉ phút mốt”, người bán khẳng định và cam kết đổi trả nếu sản phẩm lỗi.

Theo luật sư Bùi Quang Hưng, Văn phòng luật sư BQH và Cộng sự, Đoàn luật sư TP Hà Nội, việc kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên không gian mạng như phản ánh là hành vi vi phạm nghiêm trọng quy định pháp luật, cần sự vào cuộc mạnh mẽ của các cơ quan chức năng.

“Về nguyên tắc, bán hàng online hay bán trực tiếp đều là hoạt động thương mại. Một mặt hàng đã bị cấm bán trực tiếp thì việc kinh doanh online cũng là hành vi bị cấm. Việc quảng cáo, mua bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên không gian mạng là trái quy định, không có trường hợp nào được phép”, luật sư Hưng nhấn mạnh.

Từ việc dựng hệ thống tài khoản ảo, sử dụng ngôn ngữ ám hiệu đến giao dịch không tiếp xúc trực tiếp, có thể thấy các đầu nậu thuốc lá điện tử đang vận hành một mạng lưới buôn bán tinh vi, linh hoạt. Thực trạng này đặt ra thách thức không nhỏ cho công tác phát hiện, kiểm tra và xử lý của các cơ quan chức năng trong bối cảnh lệnh cấm đã có hiệu lực.

Trao đổi với Báo Lao Động, ông Dương Mạnh Hùng - Phó Chi cục trưởng Chi cục QLTT Hà Nội - cho biết, thời gian qua Chi cục đã phối hợp với các đơn vị chức năng liên quan tăng cường giám sát, đánh giá tình hình thị trường, kiểm soát và ngăn chặn hành vi vi phạm đối với các mặt hàng như thuốc lá điếu nhập lậu, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Nhiều vụ vi phạm đã được lực lượng chức năng phát hiện, xử lý. Tuy vậy quá trình kiểm soát lực lượng chức năng gặp không ít khó khăn, nhất là việc các đối tượng sử dụng mạng xã hội, nhóm kín để trao đổi, giao hàng tận nơi khiến lực lượng chức năng khó xác định địa điểm, chủ thể vi phạm. Trong thời gian tới, lực lượng chức năng sẽ tiếp tục đẩy mạnh giám sát thị trường, nhất là trên không gian mạng, kịp thời phát hiện, truy vết để xử lý vi phạm. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền cũng cần được đẩy mạnh, phối hợp với nhiều cơ quan, đơn vị để người dân, đặc biệt là giới trẻ, nhận thức rõ thuốc lá điện tử là hàng cấm và có hại.

Theo Nghị định số 371/2025/NĐ-CP, từ ngày 31.12.2025, người sử dụng các sản phẩm này có thể bị phạt tiền từ 3 - 5 triệu đồng, đồng thời bị tịch thu, tiêu hủy toàn bộ tang vật vi phạm. Trường hợp cá nhân cho phép hoặc chứa chấp việc sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền quản lý của mình sẽ bị phạt từ 5 - 10 triệu đồng; đối với tổ chức, mức phạt được áp dụng gấp đôi.