Đẩy nhanh tháo gỡ vướng mắc trong giải quyết các vụ án tín dụng, ngân hàng tồn đọng

Tham dự Hội thảo, về phía Toà án Nhân dân TP. Hồ Chí Minh có: Ông Đào Phước Thịnh, Phó Chánh án Toà Kinh tế; cùng các thẩm phán; các Chánh án, Phó Chánh án 19 Toà án Nhân dân các khu vực trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh.

Về phía Viện Kiểm sát Nhân dân TP. Hồ Chí Minh, có: Ông Nguyễn Phước Trung, Phó Viện trưởng; cùng các Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân 19 khu vực trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh.

Về phía Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), có: Ông Nguyễn Ngọc Duy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế; ông Nguyễn Đình Thanh, Phó Giám đốc NHNN chi nhánh Khu vực 2.

Về phía Thi hành án dân sự TP. Hồ Chí Minh, có: Bà Nguyễn Thị Hồng Vân, Phó Phòng nghiệp vụ 1.

Về phía Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam có: Đại diện Câu lạc bộ (CLB) Pháp chế; CLB Xử lý nợ, cùng các TCTD hội viên Hiệp hội...

Còn nhiều vướng mắc cần được tháo gỡ

Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho biết, thời gian qua, dưới sự chỉ đạo quyết liệt và sâu sát của Chính phủ, cùng các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, ngành Ngân hàng đã đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ trong công tác xử lý nợ xấu.

Hoạt động của các tổ chức tín dụng (TCTD) được lành mạnh hóa và vận hành hiệu quả hơn. "Đóng góp vào thành công chung đó có vai trò rất lớn của ngành Tòa án, đặc biệt là Tòa án Nhân dân TP. Hồ Chí Minh trong công tác xét xử, giải quyết các tranh chấp liên quan đến tín dụng, ngân hàng", Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhấn mạnh.

Từ năm 2021 đến nay, nền kinh tế - xã hội nói chung và hệ thống ngân hàng nói riêng đã phát triển mạnh mẽ. Là trung tâm kinh tế năng động, TP. Hồ Chí Minh đã chứng kiến các quan hệ tín dụng ngày càng đa dạng, phức tạp. Hệ quả là, các vụ tranh chấp tín dụng, xử lý tài sản bảo đảm, thu hồi nợ vay đang có xu hướng gia tăng, với một số vấn đề nổi cộm như: Vướng mắc về quy định bảo vệ người thứ ba ngay tình, tranh chấp về tài sản bảo đảm của hộ gia đình sử dụng đất; chậm trễ trong quá trình nhận đơn khởi kiện, thụ lý và giải quyết vụ án..., với một số vấn đề nổi cộm như: Vướng mắc về quy định bảo vệ người thứ ba ngay tình, tranh chấp về tài sản bảo đảm của hộ gia đình sử dụng đất; chậm trễ trong quá trình nhận đơn khởi kiện, thụ lý và giải quyết vụ án...

"Những vướng mắc này nếu không được tháo gỡ kịp thời sẽ ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của các bên, làm chậm quá trình thu hồi nợ, xử lý tài sản bảo đảm, xử lý nợ xấu, đồng thời tác động đến sự an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng", Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Đào Minh Tú nhấn mạnh.

Trình bày tham luận tổng hợp các vướng mắc trong các vụ án, vụ việc liên quan đến tín dụng còn tồn đọng, bà Nguyễn Thị Phương, Chủ nhiệm CLB Pháp chế (thuộc Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam) cho biết, các vướng mắc tập trung liên quan đến: Điều kiện thụ lý, chậm thụ lý; cơ quan tố tụng không xác định rõ thẩm quyền của Tòa; chậm trễ đưa ra xét xử vụ án; vướng mắc liên quan đến thẩm tra, xác minh tài sản bảo đảm; bị đơn, người có quyền/nghĩa vụ liên quan chống đối, trốn tránh, cản trở Tòa án thực hiện các thủ tục tố tụng; vướng mắc về người thứ ba ngay tình, xử lý hậu quả giao dịch vô hiệu; vướng mắc liên quan vụ án hình sự hoặc cần đợi giải quyết đơn thư tố giác/vụ án hình sự...

Từ thực tiễn xử lý nợ, ông Hoàng Trọng Trường, Phó Chủ nhiệm CLB Xử lý nợ (thuộc Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam) cho biết, quy mô và áp lực xử lý nợ xấu đang tạo ra nhiều thách thức. Các TCTD không chỉ chịu áp lực từ quy mô nợ xấu, mà còn đang đối mặt với những thách thức mới của nền kinh tế. Nếu không xử lý nhanh nợ xấu thì sẽ rất khó tạo thêm nguồn vốn cho nền kinh tế, nhất là trong bối cảnh nhu cầu vốn cho đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển doanh nghiệp ngày càng lớn.

"Chính vì vậy, xử lý nợ xấu ngày nay không còn đơn thuần là nhiệm vụ của riêng ngành Ngân hàng. Đó là yêu cầu để bảo đảm an toàn hệ thống tài chính. Đó là giải pháp để khơi thông dòng vốn cho nền kinh tế. Và quan trọng hơn, đó là một trong những điều kiện tiên quyết để thực hiện thành công mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững mà Đảng và Nhà nước đã đề ra", ông Hoàng Trọng Trường nhấn mạnh.

Tại Hội thảo, các đại biểu cũng được nghe các tham luận của đại diện Toà án Nhân dân các khu vực tại TP. Hồ Chí Minh. Dưới góc nhìn của ngành Toà án, bà Hoàng Thị Ánh, Phó Chánh án Toà án Nhân dân Khu vực 1, TP. Hồ Chí Minh cho biết, thực tiễn cho thấy, tranh chấp hợp đồng tín dụng hiện nay không chỉ thuần túy là về nghĩa vụ trả nợ, mà còn gắn liền với nhiều quan hệ pháp luật khác như giao dịch bảo đảm, quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản, thừa kế.... Điều này đặt ra yêu cầu cao đối với công tác giải quyết, xét xử của Tòa án, bảo đảm áp dụng pháp luật thống nhất, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, đồng thời góp phần xử lý nợ xấu trong nền kinh tế.

"Những tranh chấp liên quan đến tín dụng ngân hàng luôn chiếm tỷ lệ lớn trong nhóm án dân sự và kinh doanh thương mại và chủ yếu liên quan đến xử lý tài sản bảo đảm với giá trị tranh chấp cao", bà Hoàng Thị Ánh chia sẻ và cho biết thêm, có những trường hợp mặc dù Tòa án đã thực hiện đầy đủ các thủ tục xác minh, tống đạt theo quy định nhưng do bị đơn cố tình không hợp tác hoặc không có mặt tại nơi cư trú, việc niêm yết vẫn gặp khó khăn trong việc xác định “nơi cư trú cuối cùng” một cách chính xác, dẫn đến nguy cơ phát sinh khiếu nại về thủ tục tố tụng.

Còn theo bà Đặng Thị Tám, Thẩm phán Toà án Nhân dân khu vực 7 tại TP. Hồ Chí Minh cho biết, trong quá trình xem xét thụ lý và giải quyết các tranh chấp về hợp đồng tín dụng và xử lý tài sản bảo đảm tại Tòa án gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc, như: vướng mắc về tài sản bảo đảm, hợp đồng tín dụng ký điện tử, thẩm quyền giải quyết khi có thỏa thuận, xác định tư cách bị đơn trong trường hợp doanh nghiệp là công ty TNHH hoặc công ty CP ký hợp đồng tín dụng vay tiền của ngân hàng đã bị tuyên bố phá sản hay xem xét lại tư cách tố tụng của doanh nghiệp tư nhân, việc mua bán nợ, thi hành án,... Những vướng mắc này đã khiến cho quá trình xử lý các vụ việc bị kéo dài.

Cần cơ chế phối hợp liên ngành và hoàn thiện hành lang pháp lý

Ghi nhận Tòa án các cấp tại TP. Hồ Chí Minh đã nỗ lực, hỗ trợ các TCTD xử lý cơ bản các vụ việc phát sinh trên địa bàn; trong điều kiện, tính chất của nhiều vụ việc trên địa bàn rất phức tạp; khối lượng vụ việc phát sinh đặc biệt lớn tại thành phố đầu tàu kinh tế của cả nước và các vướng mắc ban đầu do quá trình chuyển đổi chính quyền địa phương 2 cấp còn để lại, để tháo gỡ khó khăn cho các TCTD, cũng như đẩy nhanh việc xử lý các vụ việc liên quan đến tín dụng, bà Nguyễn Thị Phương đã đưa ra một số kiến nghị, có thể kể đến như:

Kiến nghị Toà án Nhân dân TP. Hồ Chí Minh nghiên cứu, hướng dẫn các tòa trên địa bàn, hoặc kiến nghị Tòa án Nhân dân Tối cao hướng dẫn xử lý thống nhất, triệt để vướng mắc liên quan đến địa chỉ đương sự đặc biệt trong các vụ án tranh chấp theo Hợp đồng; áp dụng quy định tại Điều 40, khoản 3 Bộ luật dân sự và hướng dẫn của Tòa án Tối cao tại Điều 6, khoản 2 Nghị quyết 04/2017/NQ – HĐTP để thống nhất xác định nguyên tắc ưu tiên xác định địa chỉ của bên có nghĩa vụ là địa chỉ cung cấp hợp pháp theo Hợp đồng và thông báo bằng văn bản theo thỏa thuận các bên, trường hợp, sau khi thụ lý, địa chỉ thực hiện tống đạt là địa chỉ cá nhân đăng ký trên VNEID khi cá nhân đó có thay đổi nơi cư trú.

Đồng thời, có hướng dẫn, chỉ đạo các tòa địa phương, căn cứ hướng dẫn của Toà án Nhân dân Tối cao, tôn trọng lựa chọn tòa án nơi hợp đồng được thực hiện – nơi giải ngân hợp đồng tín dụng, để chấp thuận yêu cầu khởi kiện của TCTD tại nơi đặt trụ sở Chi nhánh TCTD thực hiện cho vay; hạn chế việc chuyển/trả đơn khởi kiện khiến công tác xử lý tranh chấp, thu hồi nợ của TCTD bị chậm trễ, kéo dài.

Đối với các vướng mắc liên quan đến người thứ ba ngay tình, bà Nguyễn Thị Phương kiến nghị, Toà án Nhân dân TP. Hồ Chí Minh xem xét, nghiên cứu và/hoặc đánh giá để kiến nghị Tòa án Nhân dân tiếp tục có hướng dẫn tiếp theo đối với Công văn số 207/TANDTC-PC theo hướng: Trường hợp Tòa tuyên hủy giấy chứng nhận nhưng giao dịch thế chấp đã được xác lập hợp pháp thì phải bảo lưu quyền xử lý tài sản bảo đảm cho ngân hàng; bên có lỗi dẫn đến giấy chứng nhận bị thu hồi phải bồi thường thiệt hại...

Nêu giải pháp tháo gỡ các khó khăn, đại diện Toà án Nhân dân khu vực 7 kiến nghị cần có quy định pháp luật hướng dẫn chi tiết từng trường hợp và chế tài cụ thể xử lý tài sản bảo đảm như thế nào nếu các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền vi phạm trách nhiệm, để tránh vụ việc tranh chấp bị kéo dài, tồn đọng.

Đồng thời, cần tăng cường việc tổ chức các khóa tập huấn, đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm để nâng cao năng lực, trình độ cho các Thẩm phán, Thư ký Tòa án về kỹ năng giải quyết các tranh chấp hợp đồng tín dụng nói riêng và án kinh doanh thương mại, dân sự nói chung.

Đại diện Toà án Nhân dân Khu vực 1 kiến nghị cần có quy định và hướng dẫn cụ thể hơn về: Quy trình xử lý tài sản bảo đảm là động sản không xác định được vị trí; cơ chế phối hợp truy tìm, phong tỏa, thu giữ tài sản bảo đảm; xử lý tài sản đã chuyển giao cho người thứ ba nhưng chưa hoàn tất thủ tục pháp lý... Đối với các TCTD, cần thực hiện đầy đủ, chặt chẽ quy trình thẩm định tài sản bảo đảm trước và trong quá trình cho vay; cung cấp đầy đủ chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ án để tránh kéo dài thời gian tố tụng...

Lý giải nguyên nhân khiến số lượng vụ việc liên quan đến tín dụng, ngân hàng còn tồn đọng lớn, bà Nguyễn Thị Thuỳ Dung, Phó Chánh án Toà án Nhân dân TP. Hồ Chí Minh cho biết, sau khi thực hiện sáp nhập địa giới hành chính, Toà án Nhân dân TP. Hồ Chí Minh hiện là đơn vị có số lượng án phải giải quyết lớn nhất cả nước, dẫn đến áp lực công việc sau sáp nhập là vô cùng nặng nề.

Theo bà, tham luận của các Tòa án khu vực đã phác họa rõ nét thực trạng: Số lượng vụ việc tăng cao, đặc biệt là các vụ tranh chấp liên quan đến tín dụng và tài sản bảo đảm, trong khi nguồn nhân lực lại không tăng, thậm chí còn giảm mạnh. Để giải quyết bài toán này, ngành Tòa án đang chủ trương hướng tới mô hình "Tòa án điện tử", tuy nhiên quá trình triển khai thực tế hiện vẫn còn gặp rất nhiều vướng mắc.

Về quan điểm chỉ đạo, bà Nguyễn Thị Thuỳ Dung cho biết, Toà án Nhân dân TP. Hồ Chí Minh yêu cầu các tòa án khu vực phải tập trung rà soát, xử lý dứt điểm ngay các vụ án còn tồn đọng. Trên thực tế, đối với những hồ sơ đủ điều kiện pháp lý, ngành Tòa án đã chủ động giải quyết nhanh chóng. Những vụ việc còn dồn ứ chủ yếu xuất phát từ vướng mắc trong khâu xử lý tài sản bảo đảm hoặc do một bên đương sự cố tình né tránh, không hợp tác.

Để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đang tồn tại, bà Nguyễn Thị Thuỳ Dung kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo đảm tiền vay, tài sản thế chấp và các hệ thống pháp luật khác (Luật Đất đai, Bộ luật Dân sự…). Đáng chú ý, bà Nguyễn Thị Thuỳ Dung cho rằng cần thiết bổ sung vào Luật Các TCTD một chương riêng về xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu (trên cơ sở kế thừa cơ bản những quy định tại Nghị quyết số 42/2017/QH14 về thí điểm xử lý nợ xấu của các TCTD)…

Tại Hội thảo, đại diện Viện Kiểm sát Nhân dân TP. Hồ Chí Minh, Thi hành án dân sự TP. Hồ Chí Minh và NHNN cũng đã có những chia sẻ nhằm góp phần tháo gỡ khó khăn cho các TCTD.

Trong đó, đại diện Viện Kiểm sát Nhân dân TP. Hồ Chí Minh đề xuất một số giải pháp giúp các TCTD tránh việc phải xử lý các vụ việc kéo dài, như: Khi tham gia tố tụng, các TCTD cần cung cấp đầy đủ hồ sơ liên quan đến hợp đồng tín dụng, hợp đồng thế chấp, quá trình giải ngân, các giấy nhận nợ… Đặc biệt, khi ký hợp đồng thế chấp, các TCTD cần phải xem xét thẩm định chặt chẽ hồ so vay vốn, hoạt động của cá nhân, tổ chức vay vốn. Ngoài ra, cần có cơ chế phối hợp giữa NHNN với các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc cung cấp, hỗ trợ, trao đổi thông tin về chính sách tài chính, ngân hàng.

Về phía NHNN, ông Nguyễn Ngọc Duy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế cho biết, thời gian qua NHNN cũng chỉ đạo các đơn vị chuyên môn, NHNN chi nhánh Khu vực xem xét xử lý và trả lời các kiến nghị của TCTD cũng như Toà án Nhân dân các địa phương. Các vụ việc cụ thể cũng đã được NHNN căn cứ quy định pháp luật về ngân hàng để cung cấp thông tin, có ý kiến đề nghị Toà án Nhân dân thụ lý giải quyết.

Đối với các đề nghị yêu cầu của Toà án Nhân dân các khu vực trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh về việc phối hợp chỉ đạo cùng cấp tài liệu chứng cứ, ông Duy cho biết, NHNN cũng đã chỉ đạo, yêu cầu các TCTD thực hiện theo thủ tục và quy định pháp luật tố tụng.

Phát biểu kết luận Hội thảo, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Đào Minh Tú thay mặt các TCTD trân trọng cảm ơn các cơ quan tư pháp TP. Hồ Chí Minh đã chủ động, tích cực hỗ trợ ngành Ngân hàng trong việc xử lý các vụ việc, vụ án liên quan đến hoạt động tín dụng, ngân hàng thời gian qua.

Để tiếp tục nâng cao hiệu quả phối hợp và tháo gỡ các nút thắt pháp lý, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Đào Minh Tú đề nghị các cấp Tòa án tại TP. Hồ Chí Minh, trên cơ sở các kiến nghị cụ thể của các TCTD, tiếp tục quan tâm, xem xét và đưa ra các giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, qua đó góp phần giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các TCTD.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Đào Minh Tú kiến nghị, NHNN Chi nhánh Khu vực 2 sớm nghiên cứu, phối hợp cùng các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trên địa bàn để xây dựng và ký kết Quy chế phối hợp liên ngành với ngành Tòa án TP. Hồ Chí Minh. Đây sẽ là cơ sở pháp lý vững chắc để các bên phối hợp chặt chẽ, đồng bộ trong việc xử lý dứt điểm các vụ việc tranh chấp, đẩy nhanh tiến độ thi hành án và thu hồi nợ xấu cho ngành Ngân hàng trên địa bàn.

Về phía các TCTD, đề nghị nghiêm túc tiếp thu các nội dung, bài học kinh nghiệm được rút ra từ thực tiễn xét xử. Từ đó, rà soát, hoàn thiện quy trình nội bộ, nâng cao chất lượng thẩm định, cẩn trọng hơn khi ra quyết định cho vay... nhằm hạn chế tối đa rủi ro phát sinh.

Trên cơ sở các báo cáo tham luận tại Hội thảo, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký giao các đơn vị chuyên môn, có báo tổng hợp gửi các cơ quan, ban, ngành liên quan. Đồng thời, tham mưu cho Hiệp hội xây dựng các văn bản kiến nghị cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, tiếp thu và sớm ban hành cơ chế xử lý dứt điểm.