Cuộc đua “không tiền mặt” 2026: Khi QR Code và thẻ cùng kiến tạo kỷ nguyên tài chính mới

Trong vòng 5 năm qua, Việt Nam đã chứng kiến một cuộc đại nhảy vọt trong lĩnh vực thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM). Từ những chiếc thẻ nhựa truyền thống, đến sự bùng nổ của những “mã vuông đen trắng”, bức tranh tài chính số của Việt Nam đang thay đổi diện mạo với tốc độ phi mã. Kết thúc năm 2025 và bước sang năm 2026, giá trị TTKDTM đã đạt tới con số kỷ lục gấp 28 lần GDP, khẳng định vị thế của Việt Nam như một “ngôi sao đang lên” trong khu vực về kinh tế số.

Thanh toán số lên ngôi

Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho thấy, tính đến hết năm 2025, giá trị giao dịch TTKDTM đã đạt mức xấp xỉ 28 lần GDP. Đây không chỉ là một con số thống kê, mà là minh chứng cho việc thói quen của người dân đã dịch chuyển hoàn toàn từ “ví vật lý” sang “ví điện tử” và ứng dụng ngân hàng.

Tốc độ tăng trưởng bình quân về số lượng giao dịch TTKDTM đạt 58,86% mỗi năm, trong khi giá trị giao dịch tăng 24,36%. Đáng chú ý nhất là sự “lên ngôi” của kênh điện thoại di động và QR Code. Giao dịch qua QR Code trong giai đoạn này đã “bùng nổ” với mức tăng trưởng phi mã 106,24% về số lượng và 128,15% về giá trị mỗi năm. Ngược lại, hạ tầng thanh toán truyền thống như máy ATM lại chứng kiến sự sụt giảm nhẹ (giảm 1,09% về số lượng máy năm 2025), cho thấy nhu cầu rút tiền mặt của người dân đang ngày càng ít đi.

Đến đầu năm 2026, tỷ lệ người trưởng thành có tài khoản ngân hàng đã vượt ngưỡng 87%. Sự phổ cập này không chỉ dừng lại ở các đô thị lớn mà đã “len lỏi” tới tận các khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa nhờ sự đóng góp tích cực của mô hình Mobile Money và hệ sinh thái VietQR.

Đáng chú ý, trong cuộc đua giành vị thế phương thức thanh toán ưu việt, thì thanh toán qua thẻ (thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ) và QR Code đang là 2 phương thức thanh toán được người dùng Việt Nam ưu tiên sử dụng nhất.

Có thể nói, sự xuất hiện của QR Code đã thúc đẩy TTKDTM bùng nổ mạnh mẽ. Đến nay, QR Code đã vượt ra khỏi ranh giới của một công nghệ để trở thành một nét văn hóa tiêu dùng. Từ bà bán xôi vỉa hè, đến các trung tâm thương mại cao cấp, đâu đâu cũng thấy sự hiện diện của QR Code.

Việt Nam cũng đã chính thức liên thông thanh toán QR Code xuyên biên giới với các quốc gia như Thái Lan, Campuchia, Lào, Trung Quốc và đang mở rộng sang Hàn Quốc, Nhật Bản. Điều này cho phép du khách Việt Nam thanh toán bằng tiền đồng (VND) ngay tại nước bạn chỉ bằng một cú quét mã, xóa bỏ rào cản đổi ngoại tệ.

Tuy nhiên, dù QR Code tăng trưởng nhanh, nhưng thẻ chip (đặc biệt là thẻ tín dụng và thẻ quốc tế) vẫn giữ vai trò then chốt trong các giao dịch giá trị lớn và thương mại toàn cầu. Tính đến cuối năm 2025, Việt Nam có hơn 164 triệu thẻ đang lưu hành. Sự phát triển của công nghệ thẻ chip không tiếp xúc (contactless) đã giúp tốc độ thanh toán thẻ tương đương với quét QR Code, tạo ra trải nghiệm “tap and go” mượt mà.

Sự “bùng nổ” của thanh toán số cũng kéo theo những rủi ro an ninh mạng ngày càng tinh vi. Năm 2025-2026 ghi nhận sự gia tăng của các hình thức lừa đảo qua QR Code giả mạo (Quishing). Kẻ gian dán đè QR Code của mình lên QR Code của chủ cửa hàng hoặc gửi mã độc qua tin nhắn để chiếm quyền điều khiển điện thoại.

Thêm vào đó, dù 100% các trường đại học, cao đẳng đã chấp nhận thanh toán học phí trực tuyến, nhưng tại khu vực kinh tế phi chính thức và các chợ truyền thống, thói quen dùng tiền lẻ vẫn còn tồn tại do tâm lý ngại phí giao dịch hoặc lo ngại về tính minh bạch thuế.

Giải pháp hữu hiệu cho thời kỳ mới

Để hiện thực hóa mục tiêu giá trị TTKDTM gấp 30 lần GDP vào năm 2030, theo PGS,TS. Phạm Thị Hoàng Anh, Phó Giám đốc Phụ trách Ban điều hành Học viện Ngân hàng cho rằng, Việt Nam cần một lộ trình bài bản và quyết liệt hơn, cụ thể:

Thứ nhất, siết chặt an ninh bằng sinh trắc học: Cần đẩy mạnh triển khai Quyết định 2345/QĐ-NHNN của NHNN, bắt buộc xác thực sinh trắc học đối với các giao dịch giá trị lớn (trên 10 triệu đồng hoặc tổng 20 triệu đồng/ngày). Việc kết nối dữ liệu ngân hàng với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (Đề án 06) sẽ là “tấm khiên” vững chắc nhất để loại bỏ tài khoản rác và ngăn chặn gian lận.

Thứ hai, chuẩn hóa và liên thông quốc tế: Tiếp tục hoàn thiện tiêu chuẩn VietQR để đảm bảo tính đồng nhất giữa các ngân hàng trong nước và mở rộng hạ tầng thanh toán xuyên biên giới với nhiều quốc gia hơn, biến tiền đồng Việt Nam thành một công cụ thanh toán linh hoạt trong khu vực ASEAN+3.

Thứ ba, khuyến khích bằng lợi ích kinh tế: Chính phủ nên xem xét các chính sách ưu đãi thuế cho những hộ kinh doanh cá thể đạt tỷ lệ thanh toán số cao. Đồng thời, các ngân hàng cần tiếp tục giảm phí dịch vụ chấp nhận thanh toán (MDR) cho các đơn vị bán lẻ nhỏ lẻ để QR Code không chỉ “tiện”, mà còn “rẻ” hơn tiền mặt.

Thứ tư, giáo dục tài chính số: Tăng cường các chiến dịch truyền thông “quốc dân” về an toàn bảo mật. Người dân cần được trang bị kiến thức để nhận diện QR Code độc hại và bảo vệ thông tin cá nhân trên không gian mạng.

Thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ là một tiện ích, mà là “mạch máu” của nền kinh tế số. Với những kết quả ấn tượng đã đạt được trong năm 2025, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để xây dựng một hệ thống tài chính toàn diện, minh bạch và an toàn. Cuộc cạnh tranh giữa thẻ hay QR Code cuối cùng sẽ mang lại lợi ích cao nhất cho người tiêu dùng, nơi mà sự an toàn và tiện lợi được đặt lên hàng đầu. Một Việt Nam “không tiền mặt” không còn là tương lai xa vời, mà đang hiện hữu mạnh mẽ ngay trong từng nhịp sống của chúng ta hôm nay.