Khơi thông nguồn lực, hoàn thiện cơ chế quản trị để doanh nghiệp nhà nước phát huy vai trò dẫn dắt

Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp có chủ đề “Tháo gỡ điểm nghẽn – Khơi thông nguồn lực – Thúc đẩy tăng trưởng”. Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Kiến tạo để doanh nghiệp nhà nước thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt

Sáng 18/7 tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp có chủ đề “Tháo gỡ điểm nghẽn – Khơi thông nguồn lực – Thúc đẩy tăng trưởng”.

Một trong những điểm nhấn quan trọng tại Hội nghị là các kiến nghị của khu vực doanh nghiệp nhà nước không chỉ dừng ở việc tháo gỡ khó khăn cho từng doanh nghiệp, mà hướng tới xây dựng những cơ chế mang tính nền tảng để doanh nghiệp nhà nước thực sự phát huy vai trò dẫn dắt, tạo động lực lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế.

Từ công nghệ, năng lượng, logistics đến cơ chế quản trị, các đề xuất đều thống nhất ở một mục tiêu: hoàn thiện thể chế để doanh nghiệp nhà nước đủ điều kiện thực hiện sứ mệnh mà Đảng và Nhà nước giao theo Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước.

Phát biểu tại Hội nghị, Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Viettel đề xuất bốn nhóm kiến nghị trọng tâm nhằm phát huy vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong giai đoạn phát triển mới. Theo lãnh đạo Viettel, trước hết cần sớm hoàn thiện danh mục các doanh nghiệp nhà nước mạnh, quy mô lớn, có vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.

Việc xác định rõ các doanh nghiệp đầu tàu không chỉ nhằm phục vụ mục tiêu sản xuất, kinh doanh mà còn để Nhà nước giao những nhiệm vụ chiến lược gắn với lợi ích quốc gia như làm chủ công nghệ lõi, phát triển các chuỗi cung ứng trong nước, mở rộng thị trường quốc tế, hình thành các sản phẩm công nghệ chiến lược và tham gia thực hiện các dự án trọng điểm quốc gia. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp nhà nước thực hiện đúng vai trò “dẫn dắt”, thay vì chỉ được đánh giá thông qua các chỉ tiêu tài chính truyền thống.

Một đề xuất đáng chú ý khác là phát huy vai trò của doanh nghiệp nhà nước với tư cách “người mua lớn”, “người đặt hàng lớn” của nền kinh tế. Theo Viettel, nếu có cơ chế hướng dẫn cụ thể về tiêu chí, phương thức triển khai và chính sách khuyến khích, các tập đoàn nhà nước sẽ trở thành lực lượng tạo lập thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp công nghệ. Khi đó, mỗi dự án đầu tư của doanh nghiệp nhà nước sẽ không chỉ tạo ra giá trị cho chính doanh nghiệp mà còn góp phần kéo theo sự phát triển của cả hệ sinh thái doanh nghiệp Việt Nam thông qua gia tăng tỷ lệ nội địa hóa, mở rộng chuỗi cung ứng và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Viettel, đề xuất các kiến nghị. Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Ở góc độ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Viettel cho rằng doanh nghiệp phải được đặt ở vị trí trung tâm trong toàn bộ quá trình nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa sản phẩm. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua cơ chế đặt hàng, hoàn thiện thể chế, xây dựng hạ tầng và dữ liệu; trong khi viện nghiên cứu, trường đại học cung cấp tri thức và nguồn nhân lực để cùng doanh nghiệp đưa sản phẩm ra thị trường.

Từ thực tiễn đó, Viettel kiến nghị Chính phủ sớm ban hành các cơ chế đủ mạnh nhằm hình thành đội ngũ doanh nghiệp công nghệ đầu tàu quốc gia. Đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về tài chính, đầu tư, mua sắm công, thử nghiệm công nghệ, tiếp cận dữ liệu và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Bên cạnh lĩnh vực công nghệ, Viettel cũng đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu tháo gỡ các điểm nghẽn về logistics. Theo Trung tướng Tào Đức Thắng, việc sớm hoàn thiện quy hoạch hạ tầng logistics quốc gia theo hướng đồng bộ, liên thông giữa giao thông, cảng biển, cảng hàng không, đường sắt, trung tâm logistics và cửa khẩu thông minh sẽ góp phần giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đồng thời tạo dư địa thúc đẩy thương mại điện tử, xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế. Ngoài ra, Viettel cũng kiến nghị nghiên cứu cơ chế thành lập Quỹ Xúc tiến đầu tư từ lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp và có giải pháp giảm chi phí bảo lãnh tín dụng khi doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài nhằm hỗ trợ quá trình mở rộng thị trường quốc tế.

Đồng quan điểm về yêu cầu hoàn thiện thể chế, Chủ tịch HĐTV Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) Lê Ngọc Sơn cho rằng, để doanh nghiệp nhà nước thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt tăng trưởng thì cần đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn của ngành năng lượng và đổi mới cơ chế quản trị doanh nghiệp nhà nước.

Theo ông Lê Ngọc Sơn, việc sớm hoàn thiện khung pháp lý đối với Luật Dầu khí sửa đổi, Luật Điện lực, cũng như cụ thể hóa Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia sẽ tạo nền tảng cho phát triển chuỗi khí – điện, năng lượng ngoài khơi và nâng cao năng lực tự chủ năng lượng của Đất nước. Đồng thời, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý về dự trữ năng lượng quốc gia, đặc biệt là dự trữ dầu thô chiến lược để tăng khả năng ứng phó trước các biến động của thị trường năng lượng toàn cầu.

Đối với cơ chế phát triển doanh nghiệp nhà nước, PetroVietnam kiến nghị ban hành đồng bộ các văn bản cụ thể hóa Nghị quyết số 79-NQ/TW, trong đó ưu tiên phân cấp mạnh thẩm quyền quyết định đầu tư cho hội đồng thành viên các tập đoàn lớn gắn với trách nhiệm giải trình; đổi mới phương thức đánh giá hiệu quả doanh nghiệp theo tổng thể danh mục đầu tư và chấp nhận rủi ro có kiểm soát đối với từng dự án; đồng thời mở rộng ngành nghề kinh doanh, tạo cơ chế thu hút nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực chiến lược.

Cùng với đó là hoàn thiện khung pháp lý về quản trị, giám sát, cho phép doanh nghiệp giữ lại nguồn lực để tái đầu tư và có cơ chế đặc thù đối với các dự án năng lượng mới, công nghệ mới và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Một kiến nghị có ý nghĩa lan tỏa rộng được Petrovietnam đề xuất là cho phép các tập đoàn nhà nước chủ động thiết kế chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong các dự án quy mô lớn.

Theo đó, tỷ lệ nội địa hóa cần được xem là một chỉ tiêu bắt buộc trong quá trình triển khai các dự án khí – điện, LNG hay điện gió ngoài khơi, qua đó tạo hiệu ứng “vốn mồi”, để mỗi đồng vốn của doanh nghiệp nhà nước có thể thu hút thêm nhiều đồng vốn của khu vực tư nhân, nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế và đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Khơi thông nguồn lực, hoàn thiện thể chế để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng

Nếu các kiến nghị của khối doanh nghiệp nhà nước tập trung vào việc tạo lập những cơ chế đủ mạnh để phát huy vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế, thì Bộ Tài chính đã phác họa một bức tranh tổng thể hơn về những giải pháp cần triển khai nhằm khơi thông mọi nguồn lực của nền kinh tế.

Từ cải cách thể chế, phát triển thị trường vốn, tháo gỡ điểm nghẽn đầu tư đến đổi mới quản trị doanh nghiệp nhà nước, các giải pháp đều hướng đến mục tiêu nâng cao năng lực nội sinh, tăng sức chống chịu của nền kinh tế và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026.

Trình bày Báo cáo trung tâm tại Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, việc khơi thông và huy động nguồn lực từ các thành phần kinh tế phải được đặt trong tổng thể yêu cầu thực hiện các chủ trương lớn của Đảng về phát triển kinh tế.

Riêng đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước, Bộ Tài chính xác định rõ yêu cầu tập trung nguồn lực vào các ngành nền tảng, hạ tầng và công nghiệp chiến lược; đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm quốc gia; nâng cao hiệu quả quản trị và sử dụng vốn nhà nước. Đặc biệt, Bộ Tài chính đề xuất khẩn trương hoàn thiện danh mục doanh nghiệp nhà nước mạnh, quy mô lớn, có vai trò dẫn dắt; yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty công khai nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật và chương trình phát triển nhà cung ứng trong nước. Đồng thời đưa kết quả đổi mới công nghệ, phát triển nhà cung ứng nội địa và tiến độ triển khai các dự án vào tiêu chí đánh giá người đứng đầu doanh nghiệp. Đây là bước chuyển quan trọng từ đánh giá doanh nghiệp dựa trên kết quả tài chính sang đánh giá cả hiệu quả lan tỏa đối với nền kinh tế.

Kết luận Hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chỉ rõ, để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số, cần có những bước đột phá mạnh mẽ hơn, đặc biệt là phát huy vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp đầu tàu và doanh nghiệp công nghệ cao trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước, Thủ tướng yêu cầu, doanh nghiệp nhà nước phải tiên phong trong các ngành, lĩnh vực chiến lược, đi đầu về đầu tư, đổi mới công nghệ, phát triển hạ tầng và tạo lập thị trường cho doanh nghiệp trong nước; đồng thời trở thành hạt nhân dẫn dắt quá trình chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo của nền kinh tế.

Thủ tướng Chính phủ cũng giao Bộ Tài chính khẩn trương hoàn thiện phương án sắp xếp doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn nhà nước; đẩy mạnh cổ phần hóa, tái cơ cấu SCIC và nghiên cứu cơ chế giao trách nhiệm cho các doanh nghiệp nhà nước trong việc liên kết, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng do doanh nghiệp nhà nước dẫn dắt. Đồng thời, yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty nhà nước đẩy nhanh tiến độ các dự án lớn, dự án trọng điểm quốc gia, chủ động tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tham gia sâu hơn vào các dự án và chuỗi giá trị...