Bài 2: Chạy nước rút đưa dòng vốn đầu tư công "cán đích"

Áp lực chạy đua trong 15 ngày cuối

Theo số liệu của Bộ Tài chính, đến hết tháng 12/2025, giải ngân vốn đầu tư công đạt trên 755 nghìn tỷ đồng, tương đương 83,7% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao; cao hơn 3,4% về tỷ lệ và 206,6 nghìn tỷ đồng về số tuyệt đối so với cùng kỳ năm 2024. Kết quả này cho thấy nỗ lực rất lớn trong suốt năm qua, song cũng đồng nghĩa với việc 16,3% kế hoạch vốn còn lại phải hoàn thành trong nửa tháng còn lại của tháng 1/2026.

Áp lực không chỉ đến từ yếu tố thời gian, mà còn từ những khó khăn khác đang "níu chân" tiến độ khi chưa thể xử lý triệt để trong “một sớm một chiều”. Tổng hợp của Bộ Tài chính cho thấy, công tác giải phóng mặt bằng tại một số địa phương còn gặp khó khăn trong xác định nguồn gốc đất, giá đất... Công tác chuẩn bị đầu tư và thủ tục đầu tư xây dựng tại một số dự án còn kéo dài, nhiều hồ sơ phải điều chỉnh nhiều lần do thay đổi quy định pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn; các dự án mở mới, dự án đặc thù trong lĩnh vực khoa học công nghệ, chuyển đổi số, giáo dục đào tạo cần thời gian chuẩn bị dài, không kịp hoàn tất thủ tục trong năm kế hoạch.

Việc sắp xếp tổ chức bộ máy, chuyển giao chủ đầu tư, ban quản lý dự án cũng phát sinh thêm thủ tục hành chính, gây gián đoạn trong triển khai. Ở cấp cơ sở, không ít đơn vị được giao làm chủ đầu tư nhưng chưa có ban quản lý dự án chuyên trách, năng lực còn hạn chế. Bên cạnh đó, giá vật liệu xây dựng biến động; thời tiết bất lợi; năng lực tổ chức thi công của một bộ phận nhà thầu chưa theo kịp yêu cầu tiến độ cao điểm... cũng ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân nguồn vốn quan trọng này.

Tuy nhiên, cũng phải thẳng thắn nhìn nhận rằng, nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng giải ngân chưa đạt kỳ vọng vẫn là khâu tổ chức thực hiện. Bởi lẽ, cùng một mặt bằng pháp lý, có bộ, cơ quan trung ương, địa phương giải ngân rất tốt, song vẫn có nơi tỷ lệ giải ngân chưa tốt. Trong một số thời điểm, tại một số dự án, một số bộ, ngành, địa phương chưa thực sự quyết liệt, vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu chưa được đề cao, chưa rõ nét.

Chặng nước rút này buộc các bộ, ngành, địa phương phải triển khai những giải pháp mạnh và linh hoạt hơn, với tinh thần “không còn dư địa cho sự chậm trễ”. Mỗi ngày trôi qua đều mang ý nghĩa quyết định; mỗi dự án chậm tiến độ đều có nguy cơ ảnh hưởng tới mục tiêu chung là đưa dòng vốn ngân sách nhanh nhất vào nền kinh tế, phát huy hiệu quả lan tỏa đối với tăng trưởng.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là tháo gỡ từng vướng mắc cụ thể, mà còn là sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị, với tinh thần “không để đồng vốn nào nằm chờ”, không để chậm trễ làm giảm hiệu quả của nguồn lực đã được huy động rất lớn cho đầu tư phát triển. Yêu cầu đặt ra không chỉ là giải ngân nhanh, mà còn phải đúng, đủ, an toàn, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương tài chính, không để xảy ra sai sót khi “về đích”.

Sát sao từng ngày để đưa dòng vốn "về đích"

Trước áp lực chặng nước rút để về đích giải ngân 100% kế hoạch vốn, công tác chỉ đạo, điều hành tiếp tục được đẩy lên mức cao nhất, với tinh thần làm việc khẩn trương, quyết liệt, không có “vùng trũng” trách nhiệm. Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ liên tục đôn đốc, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung cao độ cho giải ngân vốn đầu tư công, coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm trong những ngày cuối cùng của kế hoạch năm 2025.

Các giải pháp được yêu cầu triển khai đồng bộ, từ tăng cường kiểm tra hiện trường, tháo gỡ ngay vướng mắc phát sinh theo từng dự án, đến điều hành linh hoạt kế hoạch vốn, kịp thời điều chuyển vốn từ các dự án giải ngân chậm sang các dự án có khả năng giải ngân tốt. Kỷ luật, kỷ cương đầu tư công tiếp tục được siết chặt, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả giải ngân thực tế.

Ở các công trường, không khí “chạy nước rút” hiện hữu rõ ràng. Nhiều dự án tổ chức thi công tăng ca, làm việc xuyên ngày nghỉ, ngày lễ, tranh thủ từng giờ để hoàn thành khối lượng công việc còn lại. Tinh thần “làm hết việc, không hết giờ” tiếp tục được quán triệt, với mục tiêu không chỉ hoàn thành giải ngân về mặt số học, mà còn bảo đảm chất lượng công trình, hiệu quả đầu tư lâu dài.

Thực tiễn triển khai cho thấy, những bộ, địa phương có tỷ lệ giải ngân cao đều có cách làm bài bản, nhất quán và quyết liệt ngay từ đầu. Tại các địa phương như Quảng Ninh, Cao Bằng, Bắc Ninh, Thanh Hóa và các bộ như Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính..., người đứng đầu trực tiếp chỉ đạo, theo dõi tiến độ từng dự án cụ thể; chỉ tiêu giải ngân được giao rõ đến từng chủ đầu tư, ban quản lý dự án, gắn chặt với đánh giá thi đua, xếp loại mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Các dự án chậm tiến độ được xử lý ngay, không chờ tổng kết cuối năm.

Một kinh nghiệm quan trọng khác là chuẩn bị đầu tư và phân bổ vốn sớm, sát thực tiễn. Những đơn vị giải ngân cao đều bảo đảm dự án đủ điều kiện mới bố trí vốn, hạn chế tối đa tình trạng “có vốn nhưng không tiêu được”. Bộ Tư pháp và Quảng Ninh đã thực hiện phân bổ, giao chi tiết 100% kế hoạch vốn ngay từ đầu năm hoặc rất sớm; đồng thời chủ động điều chỉnh kế hoạch nhiều lần trong năm, kiên quyết cắt giảm, điều chuyển vốn khỏi các dự án vướng mắc kéo dài để dồn lực cho các dự án có khả năng giải ngân tốt, tránh đầu tư dàn trải, hình thức.

Công tác giải phóng mặt bằng được coi là khâu then chốt quyết định tiến độ giải ngân. Nhiều địa phương như Lào Cai, Bắc Ninh áp dụng cách làm linh hoạt, “làm gọn từng phần”, thực hiện kiểm đếm - thẩm định - phê duyệt - chi trả theo hình thức cuốn chiếu, có mặt bằng đến đâu tổ chức thi công đến đó. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa các sở, ngành, chính quyền cơ sở và các tổ chức chính trị xã hội để tạo đồng thuận; trường hợp đủ điều kiện thì kiên quyết áp dụng biện pháp cưỡng chế theo quy định, không để dự án trọng điểm bị ách tắc kéo dài.

Ở khâu cuối cùng, các đơn vị giải ngân tốt đặc biệt chú trọng quản lý tiến độ thi công, nghiệm thu và thanh toán. Các chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu được yêu cầu tập trung nhân lực, máy móc, tổ chức thi công tăng ca, bù tiến độ khi điều kiện thuận lợi; tăng cường kiểm tra hiện trường thay vì chỉ họp trên giấy. Hồ sơ nghiệm thu, thanh toán được thực hiện ngay khi có khối lượng hoàn thành, không dồn vào cuối năm; thời hạn xử lý hồ sơ được quy định rõ, Kho bạc Nhà nước phối hợp chặt chẽ, xử lý nhanh, không để ách tắc dòng tiền.

Đáng chú ý, các bộ, địa phương giải ngân cao đều chủ động dừng, giãn hoặc điều chỉnh những dự án không còn phù hợp, do thay đổi quy hoạch, sắp xếp tổ chức bộ máy hoặc không còn khả năng triển khai trong năm; đồng thời nhanh chóng điều chuyển vốn sang các dự án có khả năng giải ngân tốt hơn. Cách làm này không chỉ giúp nâng cao tỷ lệ giải ngân chung, mà còn thể hiện tư duy điều hành linh hoạt, thực chất, tránh tình trạng “giữ vốn cho đủ danh mục nhưng không tiêu được”.

Những kinh nghiệm này cho thấy, khi trách nhiệm được giao rõ, điều hành đủ quyết liệt và tổ chức thực hiện sát thực tiễn, dòng vốn đầu tư công hoàn toàn có thể được khơi thông, chảy mạnh và phát huy hiệu quả đúng kỳ vọng, ngay cả trong những giai đoạn áp lực nhất.

Tại Hội nghị toàn quốc thúc đẩy đầu tư công năm 2025 và năm 2026 mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cũng nhấn mạnh những bài học kinh nghiệm quan trọng: Phải bám sát, thực hiện nghiêm túc chỉ đạo của các cấp và cụ thể hóa, thể chế hóa theo thẩm quyền; phải chủ động trong tất cả các khâu; phải sát với thực tiễn, kịp thời, linh hoạt, hiệu quả giải quyết những vướng mắc; phải dám chịu trách nhiệm để vận dụng sáng tạo khung pháp lý trong quá trình điều hành; và phải thường xuyên giám sát, kiểm tra.

Nhấn mạnh mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công không thay đổi, gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương nghiêm túc rút kinh nghiệm, phân tích rõ nguyên nhân chậm giải ngân, đề cao trách nhiệm người đứng đầu và cá thể hóa trách nhiệm đến từng cá nhân.

Chặng nước rút giải ngân vốn đầu tư công năm 2025 vì thế không chỉ là điểm kết của một năm kế hoạch, mà còn là bước chuyển quan trọng, khẳng định quyết tâm đưa dòng vốn công thực sự chảy mạnh vào nền kinh tế. Việc giải ngân trọn vẹn, hiệu quả nguồn lực này sẽ tạo tiền đề quan trọng để bước sang năm 2026 với tâm thế chủ động hơn, kỷ luật hơn, tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt của đầu tư công trong hành trình thúc đẩy tăng trưởng bền vững.