 |
| Bộ Tài chính cho rằng các cơ chế miễn, giảm và ghi nợ tiền sử dụng đất góp phần hỗ trợ những nhóm đối tượng gặp khó khăn về tài chính. Ảnh Thuỳ Linh. |
Bộ Tài chính vừa trả lời kiến nghị của cử tri thành phố Đồng Nai liên quan đến mức tiền sử dụng đất khi chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất ở, trong đó nêu rõ các chính sách đã được điều chỉnh để giảm áp lực tài chính đối với hộ gia đình, cá nhân.
Cử tri thành phố Đồng Nai phản ánh, hiện nay nhiều người có thu nhập thấp, công nhân lao động phải mua đất nông nghiệp để làm nhà ở do không đủ điều kiện mua đất ở hợp pháp. Tuy nhiên, khi thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất sang đất ở, tiền sử dụng đất và các khoản nghĩa vụ tài chính phải nộp còn cao, có trường hợp tăng nhiều lần so với khả năng chi trả, khiến nhiều hộ dân gặp khó khăn.
Cử tri đề nghị xem xét điều chỉnh chính sách thu tiền sử dụng đất theo hướng phù hợp hơn với điều kiện của người thu nhập thấp; đồng thời có cơ chế hỗ trợ, giãn, giảm hoặc phân kỳ nộp đối với những trường hợp khó khăn, qua đó tạo điều kiện để người dân sớm ổn định chỗ ở, an tâm lao động, sản xuất.
Phản hồi kiến nghị của cử tri, Bộ Tài chính cho biết, Luật Đất đai năm 2024 và các nghị định quy định chi tiết thi hành trước đây quy định khi chuyển mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất ở thì người sử dụng đất phải nộp tiền sử dụng đất bằng 100% mức chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và tiền sử dụng đất tính theo giá đất nông nghiệp.
Trong quá trình thực hiện, thông tin từ các địa phương và phản ánh trên báo chí cho thấy bảng giá đất tại một số địa phương được xác định theo Luật Đất đai năm 2024 có mức tăng cao so với bảng giá đất cũ theo Luật Đất đai năm 2013. Trong đó, giá đất ở tại một số nơi tăng cao hơn nhiều lần so với giá đất nông nghiệp.
Điều này dẫn đến trường hợp hộ gia đình, cá nhân được Nhà nước cho phép chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất ở phải thực hiện nghĩa vụ tiền sử dụng đất cao hơn đáng kể so với trước đây. Từ thực tế này đã xuất hiện nhiều kiến nghị, đề xuất điều chỉnh mức thu tiền sử dụng đất để giảm nghĩa vụ tài chính cho người dân.
Để tháo gỡ vướng mắc, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 254/2025/QH15 ngày 11/12/2025 quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai. Chính phủ sau đó ban hành Nghị định số 50/2026/NĐ-CP ngày 31/1/2026 quy định chi tiết một số điều của Nghị quyết số 254/2025/QH15.
Theo Bộ Tài chính, trên cơ sở các quy định mới, mức thu tiền sử dụng đất đối với hộ gia đình, cá nhân khi chuyển mục đích sử dụng đất từ đất vườn, ao, đất nông nghiệp trong cùng thửa đất có đất ở sang đất ở đã được điều chỉnh theo từng phần diện tích.
Cụ thể, đối với diện tích đất chuyển mục đích trong hạn mức giao đất ở tại địa phương, tiền sử dụng đất được tính bằng 30% mức chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và tiền sử dụng đất tính theo giá đất nông nghiệp tại thời điểm có quyết định cho phép chuyển mục đích sử dụng đất.
Đối với diện tích vượt hạn mức nhưng không quá một lần hạn mức giao đất ở tại địa phương, mức thu được tính bằng 50% khoản chênh lệch nêu trên. Phần diện tích vượt quá một lần hạn mức giao đất ở tại địa phương được áp dụng mức thu bằng 100% mức chênh lệch.
Cách tính này tạo sự phân tầng về nghĩa vụ tài chính theo diện tích đất chuyển mục đích, qua đó giảm mức phải nộp đối với phần diện tích nằm trong hạn mức và phần diện tích vượt hạn mức trong giới hạn nhất định.
Đáng chú ý, để bảo đảm công bằng trong giai đoạn chuyển tiếp, các trường hợp đã có quyết định cho phép chuyển mục đích sử dụng đất từ ngày 1/8/2024 đến trước ngày 1/1/2026 được phép đề nghị tính lại tiền sử dụng đất theo quy định mới.
Trường hợp người dân đã nộp tiền sử dụng đất, phần chênh lệch được hoàn trả hoặc bù trừ vào nghĩa vụ tài chính khác nếu đáp ứng điều kiện theo quy định. Người dân phải nộp hồ sơ đề nghị chậm nhất trước ngày 1/1/2027.
Theo Bộ Tài chính, quy định mới góp phần giảm áp lực tài chính cho các hộ gia đình, đặc biệt là những hộ có thu nhập trung bình, thấp nhưng đang sở hữu các thửa đất có diện tích lớn do ông bà, cha mẹ để lại và có nhu cầu chính đáng như tách hộ, cha mẹ chia đất hoặc tách thửa cho con cái ra ở riêng khi lập gia đình.
Cùng với việc điều chỉnh mức thu, pháp luật đất đai hiện hành cũng đã quy định một số cơ chế hỗ trợ về miễn, giảm và ghi nợ tiền sử dụng đất.
Cụ thể, Luật Đất đai năm 2024 và các nghị định của Chính phủ quy định chi tiết thi hành đã có chính sách miễn, giảm tiền sử dụng đất đối với một số trường hợp. Trong đó có việc sử dụng đất để thực hiện chính sách nhà ở, đất ở đối với người có công với cách mạng, người nghèo; các dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội, nhà lưu trú công nhân, nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân, đồng bào dân tộc thiểu số và một số trường hợp khác theo quy định.
Bên cạnh đó, pháp luật cũng cho phép ghi nợ nghĩa vụ tài chính về tiền sử dụng đất đối với một số trường hợp. Người được bố trí tái định cư nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định có thể được ghi nợ tiền sử dụng đất. Hộ gia đình, cá nhân được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất lần đầu, nếu gặp khó khăn về tài chính và có nhu cầu, cũng thuộc trường hợp được xem xét ghi nợ theo quy định.
Bộ Tài chính cho rằng các cơ chế miễn, giảm và ghi nợ tiền sử dụng đất đã góp phần hỗ trợ những nhóm đối tượng gặp khó khăn về tài chính, tạo điều kiện để người dân ổn định chỗ ở, từ đó an tâm lao động, sản xuất.
