Không phải Mỹ, ASEAN+3 hiện nay là thị trường lớn nhất thế giới

Các mức thuế quan do Mỹ áp đặt năm ngoái đã làm sống lại một luận điểm quen thuộc: các nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu của châu Á đang đối mặt với mối đe dọa hiện hữu khi người tiêu dùng Mỹ giảm mua sắm.

Câu chuyện liên quan đến ASEAN+3 – Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và ASEAN – về cơ bản vẫn được xem là một xưởng sản xuất phục vụ tiêu dùng của phương Tây, dễ bị tổn thương trước bất kỳ sự gián đoạn nào về nhu cầu từ các nền kinh tế phát triển.

Quan điểm này đã không còn chính xác. Cơ cấu của nền kinh tế toàn cầu đã thay đổi theo những cách mà các phân tích truyền thống chậm nhận ra. ASEAN+3 không còn chỉ đơn thuần là nhà máy của thế giới nữa mà đã trở thành thị trường lớn nhất thế giới.

Đến năm 2022, khu vực này chiếm 28% tổng nhu cầu cuối cùng toàn cầu, vượt qua Mỹ với 26% - một chỉ số được rút ra từ phân tích giá trị gia tăng, theo dõi điểm đến cuối cùng chứ không phải các điểm trung chuyển qua biên giới.

Đây không chỉ là một sự trùng hợp ngẫu nhiên về mặt thống kê. Nó thể hiện sự sắp xếp lại cơ bản về nơi mà sản lượng toàn cầu cuối cùng được tiêu thụ. Hai thập kỷ trước, gần 1/3 lượng hàng xuất khẩu của ASEAN+3 phục vụ nhu cầu cuối cùng là sang Mỹ. Đến năm 2022, tỷ lệ này đã giảm xuống còn 20%, trong khi nhu cầu nội vùng đạt gần 30%. Châu Á ngày càng tự sản xuất cho chính mình.

ASEAN+3 hướng đến khu vực hơn

Trung Quốc đóng vai trò trung tâm trong quá trình chuyển đổi này.

Số liệu thống kê thương mại truyền thống thường che khuất tầm quan trọng của Trung Quốc với tư cách là một nước tiêu dùng vì phần lớn hàng hóa mà các hộ gia đình Trung Quốc mua đều được lắp ráp trong nước từ các linh kiện nhập khẩu. Phân tích giá trị gia tăng giúp khắc phục điều này, cho thấy Trung Quốc là điểm đến chính cho nhu cầu cuối cùng – chứ không chỉ là một trạm trung chuyển hàng hóa đi nơi khác.

Quy mô tiêu dùng của Trung Quốc là động lực chính thúc đẩy điều này. Hãy xem xét ngành ô tô: Trung Quốc hiện là thị trường lớn nhất thế giới, chiếm gần 1/3 doanh số bán xe toàn cầu – nhiều hơn cả Mỹ và Liên minh châu Âu cộng lại. Quốc gia này dẫn đầu thế giới về việc áp dụng xe điện, định hình lại chuỗi cung ứng ô tô từ pin đến chất bán dẫn. Hoặc điện thoại thông minh: Trung Quốc là nơi sinh sống của hơn 1/5 số người dùng trên thế giới, gấp khoảng bốn lần thị phần của Mỹ.

Những ví dụ này minh họa lý do tại sao chuỗi cung ứng khu vực đã được định hướng lại. Trên tất cả các loại sản phẩm, vị thế thị trường tiêu thụ cuối cùng của Trung Quốc không chỉ là thứ yếu mà còn đóng vai trò trung tâm, định hình lại các quyết định sản xuất trên toàn khu vực.

Hai thập kỷ trước, Nhật Bản là đầu mối của mạng lưới cung ứng châu Á. Ngày nay, Trung Quốc đã đảm nhận vai trò đó, không chỉ là trung tâm sản xuất mà còn là nguồn cầu cuối cùng kéo các chuỗi cung ứng khu vực về phía mình.

Khi một nhà sản xuất chip Hàn Quốc hay một nhà cung cấp linh kiện Nhật Bản quyết định địa điểm sản xuất, họ ngày càng cân nhắc đến sự gần gũi với người tiêu dùng Trung Quốc, chứ không chỉ đơn thuần là các nhà máy ở Trung Quốc.

Hiện nay, Nhật Bản xuất khẩu phụ tùng ô tô sang Trung Quốc nhiều hơn gấp bốn lần so với xuất khẩu sang Mỹ và EU cộng lại. Gần một nửa lượng hàng xuất khẩu linh kiện điện tử trung gian của ASEAN+3 hiện nay đều hướng đến Trung Quốc. Những mặt hàng này được nhập khẩu dưới dạng linh kiện, nhưng người mua cuối cùng thường là các hộ gia đình Trung Quốc.

Điều quan trọng là, đây không phải là câu chuyện về sự phụ thuộc một chiều vào Trung Quốc. Mối quan hệ này mang tính tương hỗ.

Nhật Bản và Hàn Quốc cung cấp các nguyên liệu đầu vào công nghệ cao – chip, màn hình, linh kiện chính xác và thiết bị vốn. ASEAN cung cấp năng lực sản xuất và lắp ráp trung gian. Trung Quốc đóng góp quy mô, sản xuất ngày càng tinh vi và hiện nay là nhu cầu cuối cùng đáng kể.

Kết quả là một hệ thống sản xuất và nhu cầu khu vực, trong đó mỗi bộ phận đều củng cố các bộ phận khác. Các nền kinh tế ASEAN+3 khác cũng đã trở thành nguồn cầu cuối cùng lớn nhất cho hàng xuất khẩu của Trung Quốc – một sự phụ thuộc lẫn nhau tạo nên sự khác biệt giữa cấu trúc khu vực hiện tại và các cấu hình trước đây, nơi nhu cầu chủ yếu hướng ra thị trường phương Tây.

Bản thân ASEAN, với gần 700 triệu người tiêu dùng và tầng lớp trung lưu đang phát triển nhanh chóng, đang nổi lên như một thị trường lớn theo đúng nghĩa của nó.

Khu vực này hiện là điểm đến quan trọng cho hàng hóa từ Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Đây là nguồn cầu cuối cùng lớn nhất đối với hàng xuất khẩu của Trung Quốc sau Mỹ. ASEAN đại diện cho một trong những cơ sở nhu cầu tăng trưởng nhanh nhất trong nền kinh tế toàn cầu.

Điều này có ý nghĩa gì đối với khu vực?

Sự thay đổi cấu trúc này có những hậu quả có thể đo lường được đối với cách thức lan truyền các cú sốc.

Phân tích kịch bản của AMRO cho thấy, sự suy giảm nhu cầu nội địa của Trung Quốc hiện ảnh hưởng đến phần còn lại của ASEAN+3 gấp 5 lần so với hai thập kỷ trước. Ngược lại, độ nhạy cảm với các cú sốc về nhu cầu của Mỹ đã giảm tương đối đối với hầu hết các nền kinh tế trong khu vực. Chu kỳ kinh doanh của khu vực đã trở nên đồng bộ hơn với nhau so với phần còn lại của thế giới.

Điều này không có nghĩa là Mỹ miễn nhiễm với chính sách thương mại của chính mình. Việc leo thang thuế quan gây ra những tổn thất thực tế, và các yếu tố toàn cầu vẫn đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, nó cho thấy mức độ phục hồi mà nhận định thông thường về "nhà máy sản xuất cho phương Tây" không thể dự đoán được.

Nhu cầu tiêu dùng của khu vực hiện nay tập trung nhiều hơn vào thị trường nội địa và ít phụ thuộc vào thị trường ngoại khu vực hơn so với bất kỳ thời điểm nào trong hai thập kỷ qua.

Đối với các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp, điều này có ý nghĩa rất quan trọng.

Các chiến lược dựa trên việc phục vụ nhu cầu của phương Tây cần được cập nhật. Các quyết định về chuỗi cung ứng cần tính đến sức hút của tiêu dùng châu Á. Và các đánh giá về tính dễ tổn thương của khu vực trước căng thẳng thương mại cần nhận ra rằng ASEAN+3 đã xây dựng được một điều mà trước đây họ chưa từng có: một hệ thống nhu cầu gắn kết khu vực, kết hợp quy mô thị trường vô song của Trung Quốc, sự đa dạng và năng động của ASEAN, cùng với sự tinh vi về công nghệ của Nhật Bản và Hàn Quốc.

Bản đồ kinh tế đã được vẽ lại. Trung tâm giờ đây là ASEAN+3 – không chỉ đơn thuần là xưởng sản xuất của thế giới, mà còn là thị trường quan trọng nhất.