Bài 5: Kiến tạo sức mạnh bền vững cho thị trường chứng khoán Việt Nam

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi phát biểu tại Hội nghị “Ngày Thị trường vốn Việt Nam 2026” diễn ra tại London ngày 11/9/2026.

Đây không chỉ là câu chuyện về một sự thay đổi trong phân loại thị trường. Sau ba thập niên xây dựng và phát triển, thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đang đứng trước một bước chuyển quan trọng: khi quy mô ngày càng lớn và khả năng kết nối với dòng vốn quốc tế được mở rộng, yêu cầu đặt ra cũng cao hơn đối với chất lượng thị trường.

Trong định hướng của Chính phủ, phát triển thị trường vốn trung và dài hạn, nâng hạng thị trường chứng khoán và thu hút dòng vốn đầu tư gián tiếp, các quỹ đầu tư quốc tế được đặt trong nhóm giải pháp quan trọng để huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực, phục vụ mục tiêu tăng trưởng 2 con số. TTCK vì thế không chỉ được kỳ vọng mở rộng về quy mô và nâng cao vị thế trên bản đồ tài chính quốc tế, mà còn phải phát huy tốt hơn vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Trước thời khắc ngày 21/9/2026, những chuyển động tích cực đang diễn ra ở nhiều phía. Ở tầm vĩ mô, đoàn công tác của Bộ Tài chính do Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi dẫn đầu cùng lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã có mặt tại London (Vương quốc Anh), tiếp xúc với giới đầu tư quốc tế và trao đổi về những bước phát triển tiếp theo của TTCK Việt Nam.

Tại Hội nghị Ngày Thị trường vốn Việt Nam 2026 với chủ đề “Việt Nam - Động lực cho kỷ nguyên tăng trưởng mới”, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cho biết nhiều giải pháp đã được triển khai đồng bộ nhằm phát triển thị trường vốn, trong đó có hoàn thiện thể chế, nâng cấp hạ tầng công nghệ, cơ chế giao dịch cho nhà đầu tư nước ngoài, minh bạch thông tin và chuẩn bị triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Theo Thứ trưởng, quyết định nâng hạng TTCK Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell là sự ghi nhận đối với những cải cách thực chất, đồng thời mở ra một giai đoạn phát triển mới cho thị trường.

Trong nước, các công ty chứng khoán, quỹ đầu tư và các thành viên thị trường cũng đang chuẩn bị cho chặng đường phía trước, khi sự quan tâm của dòng vốn quốc tế có thể được mở rộng và những yêu cầu về chất lượng, minh bạch, quản trị ngày càng rõ nét hơn.

Sự thay đổi về vị thế đang đặt ra một câu hỏi lớn hơn: Khi cánh cửa đón nhận dòng vốn rộng hơn, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ làm gì để hấp thụ, giữ lại và phân bổ hiệu quả những nguồn vốn ấy?

Sau một chặng đường dài kiến tạo, thị trường đang bước sang một vị thế mới. Nhưng một thị trường trưởng thành không chỉ được đo bằng quy mô vốn hóa, thanh khoản hay lượng vốn quốc tế có thể thu hút. Sức mạnh bền vững còn nằm ở khả năng hình thành những dòng vốn có tầm nhìn dài hạn, được quản lý chuyên nghiệp và hướng tới những khu vực tạo ra giá trị cho nền kinh tế.

Dòng vốn vào thị trường chỉ là bước đầu

Nền móng đầu tiên của TTCK Việt Nam được đặt vào ngày 28/11/1996, với sự ra đời của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Từ những thiết chế ban đầu, thị trường từng bước mở rộng hàng hóa, nhà đầu tư, quy mô giao dịch và khả năng huy động vốn cho doanh nghiệp.

Với một thị trường đang bước vào nấc thang mới trong phân loại quốc tế, cơ hội thu hút dòng vốn lớn hơn là điều được kỳ vọng. Tuy nhiên, vốn vào thị trường chỉ là bước đầu. Điều quan trọng hơn là thị trường có đủ năng lực tiếp nhận, hấp thụ, duy trì và chuyển hóa nguồn vốn ấy thành giá trị cho doanh nghiệp và nền kinh tế hay không.

Nếu khả năng tiếp nhận không theo kịp khả năng thu hút, quy mô dòng vốn tự thân chưa thể tạo nên chiều sâu cho thị trường. Bởi vậy, câu chuyện nâng hạng cần được nhìn không chỉ từ lượng vốn có thể đi vào, mà còn từ năng lực của chính thị trường trong việc đưa nguồn lực ấy đến những khu vực có khả năng tạo ra giá trị.

Góc nhìn này cũng được phản ánh từ phía FTSE Russell. Trong cuộc trao đổi mới đây với VTV1, bà Wanming Du, Giám đốc Chính sách chỉ số khu vực châu Á - Thái Bình Dương của FTSE Russell cho rằng, việc Việt Nam gia nhập nhóm thị trường mới nổi sẽ đưa thị trường vào phạm vi theo dõi và đầu tư của một cộng đồng nhà đầu tư rộng hơn. Những nhà đầu tư trước đây chưa thể phân bổ vốn vào Việt Nam do giới hạn về phân loại thị trường sẽ có thêm điều kiện tiếp cận, qua đó mở rộng độ phủ của TTCK Việt Nam trên bản đồ đầu tư quốc tế.

Điều đáng nói là giá trị của dòng vốn không chỉ nằm ở thời điểm dòng tiền đi vào thị trường. Một dòng tiền có thể làm thanh khoản tăng lên trong một thời điểm, nhưng nguồn vốn thực sự có ý nghĩa với sự phát triển của thị trường là nguồn vốn có khả năng đồng hành lâu hơn với doanh nghiệp, đi qua các chu kỳ và hướng tới những kế hoạch cần thời gian để tạo ra kết quả.

Điều đó đòi hỏi một cấu trúc thị trường đủ khả năng kết nối nguồn vốn với những chủ thể có nhu cầu sử dụng vốn và có khả năng tạo ra giá trị. Vốn dài hạn cần những chủ thể có khả năng quản lý vốn dài hạn; những nguồn vốn ấy cần những tài sản đủ sức hấp thụ; và thị trường phải có năng lực định giá, sàng lọc để nguồn lực tìm đến những nơi có triển vọng phát triển.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn tại buổi làm việc với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước ngày 26/5/2026.

Đây cũng là định hướng được Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh khi làm việc với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước ngày 26/5/2026. Cùng với việc giữ vững những tiêu chí đã đạt được, yêu cầu tiếp tục nâng chất lượng thị trường được đặt ra cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

“Bên cạnh việc giữ vững các tiêu chí đã đạt được, cần tiếp tục cải thiện chất lượng thị trường để tiến tới đáp ứng các tiêu chuẩn cao hơn của FTSE và MSCI trong thời gian tới”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh.

Như vậy, nâng hạng không chỉ mở thêm cánh cửa để dòng vốn quốc tế tiếp cận Việt Nam, mà còn tạo thêm động lực để thị trường hoàn thiện năng lực vận hành, nâng cao chất lượng và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của các dòng vốn mới. Giá trị của bước chuyển này cuối cùng sẽ được thể hiện ở khả năng biến nguồn lực tài chính thành nguồn lực cho phát triển.

Muốn dòng vốn đi đường dài, phải có nhà đầu tư dài hạn và hàng hóa chất lượng

Chiều sâu của thị trường không chỉ được quyết định bởi số lượng nhà đầu tư, mà trước hết còn nằm ở chất lượng, tính ổn định và khả năng gắn bó dài hạn của nguồn vốn. Khi tỷ trọng nguồn vốn dài hạn được nâng lên, TTCK có thêm điều kiện để thực hiện tốt hơn chức năng phân bổ vốn, thay vì chủ yếu phản ánh những biến động ngắn hạn của dòng tiền.

Tuy nhiên, nâng hạng không phải là đích đến của câu chuyện dòng vốn. Theo cách nhìn của FTSE Russell, đây là một quá trình tiếp tục phát triển, trong đó thị trường Việt Nam sẽ phải duy trì khả năng tiếp cận, chất lượng hạ tầng và mức độ minh bạch tương xứng với vị thế mới. Khi sự hiện diện của nhà đầu tư quốc tế gia tăng, chất lượng vận hành, thông tin và doanh nghiệp trên thị trường cũng sẽ được đặt dưới sự quan sát rộng hơn.

Cùng với đó, sự phát triển của cơ sở nhà đầu tư cần đi song hành với sự đa dạng của các sản phẩm đầu tư. Theo bà Wanming Du, khi thị trường mở rộng và có chiều sâu hơn, nhu cầu về những sản phẩm phù hợp với các mục tiêu đầu tư khác nhau cũng tăng lên. Trong đó, các sản phẩm tiết kiệm và hưu trí có tiềm năng góp phần chuyển một phần nguồn tiết kiệm hiện tại thành nguồn vốn bền vững hơn cho nền kinh tế trong dài hạn.

Trong cấu trúc đó, nhà đầu tư tổ chức là một mắt xích quan trọng. Đây là những chủ thể quản lý nguồn vốn chuyên nghiệp, có tầm nhìn đầu tư dài hơn và vận hành trên cơ sở các nguyên tắc quản trị rủi ro. Khi tỷ trọng nhóm nhà đầu tư này tăng lên, thị trường không chỉ có thêm nguồn vốn ổn định mà còn có thêm những chủ thể thực hiện chức năng đánh giá, định giá và sàng lọc tài sản.

Theo bà Lê Thị Lệ Hằng, Tổng Giám đốc Saigon Capital, việc phát triển các quỹ đầu tư, ETF, quỹ hưu trí, bảo hiểm và những sản phẩm đầu tư dài hạn sẽ góp phần mở rộng nguồn vốn trung và dài hạn cho thị trường. Ở phạm vi rộng hơn, các định chế này còn tạo kênh đưa một phần nguồn tiết kiệm dài hạn trong xã hội vào các hoạt động đầu tư thông qua TTCK.

Cùng với việc mở rộng nguồn vốn tổ chức, bà Hoàng Thúy Lương, Trưởng phòng cao cấp Nghiên cứu và Phân tích - Vĩ mô, Công ty cổ phần Chứng khoán Vietcap, cho rằng, cần khuyến khích sự tham gia sâu hơn của các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí và các định chế chuyên nghiệp, đồng thời tạo điều kiện để nhà đầu tư cá nhân tham gia thị trường thông qua những tổ chức này. Một cơ cấu nhà đầu tư chuyên nghiệp hơn sẽ góp phần tạo nền tảng cho thị trường ổn định và bền vững hơn, khi quyết định đầu tư được đặt nhiều hơn trên cơ sở đánh giá dài hạn.

Nhưng dòng vốn dài hạn chỉ thực sự tạo ra chiều sâu khi thị trường có đủ tài sản chất lượng để hấp thụ. Một nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn cần những doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng tương ứng; tổ chức quản lý tài sản cần những tài sản đủ quy mô và thanh khoản để phân bổ vốn; trong khi dòng vốn chuyên nghiệp cần hệ thống thông tin đủ tin cậy để định giá.

Theo bà Lê Thị Lệ Hằng, việc tiếp tục mở rộng nguồn cung tài sản đầu tư có chất lượng, trong đó có IPO, niêm yết doanh nghiệp lớn, cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước, vẫn cần được thúc đẩy. Trong bài toán chiều sâu, ý nghĩa của những hoạt động này nằm ở việc tạo thêm những tài sản có quy mô và chất lượng phù hợp với nhu cầu phân bổ vốn của thị trường.

Sự phát triển của nguồn cung và nguồn vốn vì thế có quan hệ hai chiều. Nguồn vốn dài hạn tạo thêm nhu cầu đối với những tài sản chất lượng, qua đó tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao quản trị, minh bạch và hiệu quả hoạt động. Khi chất lượng doanh nghiệp được cải thiện, TTCK lại có thêm khả năng hấp thụ những dòng vốn lớn và dài hạn hơn.

Đó là điểm mà quy mô bắt đầu chuyển hóa thành chiều sâu: không chỉ có thêm tiền vào thị trường, mà có thêm những dòng vốn phù hợp với những tài sản có khả năng tạo ra giá trị.

30 năm, một thước đo mới cho chiều sâu thị trường

Trong suốt quá trình phát triển, những con số về vốn hóa, thanh khoản, số lượng tài khoản hay quy mô giao dịch là những chỉ báo quan trọng cho sự phát triển của TTCK. Nhưng khi thị trường bước sang một giai đoạn mới, những con số ấy không còn là câu trả lời duy nhất cho câu hỏi thị trường đã trưởng thành đến đâu.

Điều quan trọng hơn là nguồn lực được huy động qua thị trường được sử dụng như thế nào, có đến được với những doanh nghiệp có khả năng tạo ra giá trị hay không, và TTCK thực hiện chức năng phân bổ vốn cho nền kinh tế hiệu quả đến đâu.

Bản chất của một thị trường có chiều sâu vì thế không chỉ nằm ở lượng tiền đi qua thị trường, mà ở khả năng biến nguồn lực tài chính thành năng lực phát triển. Khi nhà đầu tư có đủ thông tin để đánh giá tài sản, doanh nghiệp có chất lượng để hấp thụ vốn và thị trường có khả năng sàng lọc, dòng vốn sẽ có điều kiện được đưa đến những địa chỉ hiệu quả hơn.

Ở góc độ quản lý, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương nhìn nhận dấu mốc nâng hạng mở ra một giai đoạn phát triển mới, với những yêu cầu cao hơn đối với thị trường. Từ góc nhìn này, cùng với việc mở rộng khả năng kết nối với dòng vốn quốc tế, yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, báo cáo tài chính và minh bạch thông tin càng trở nên quan trọng, bởi đây là những yếu tố góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của thị trường.

Những yêu cầu ấy cho thấy “chiều sâu” không phải là một con số riêng lẻ. Đó là khả năng thị trường kết nối người có vốn với người cần vốn, giúp tài sản được định giá theo rủi ro và triển vọng, từ đó nguồn vốn chảy đến những doanh nghiệp có khả năng sử dụng nguồn lực để tạo ra giá trị.

Khi thực hiện tốt chức năng đó, TTCK không chỉ tạo thêm một kênh huy động vốn cho doanh nghiệp, mà còn góp phần chuyển nguồn tiết kiệm trong xã hội thành nguồn lực cho đầu tư, mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao, một thị trường vốn có khả năng huy động và phân bổ hiệu quả nguồn vốn trung và dài hạn sẽ ngày càng có ý nghĩa trong việc bổ sung nguồn lực cho tăng trưởng, đồng thời giảm mức độ phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Nâng hạng mở vị thế mới, thị trường chứng khoán Việt Nam nâng chiều sâu phát triển.

Ba mươi năm xây dựng TTCK Việt Nam, xét cho cùng, là hành trình dựng nên một thiết chế ngày càng hoàn chỉnh hơn cho nền kinh tế. Từ những viên gạch đầu tiên, thị trường đã hình thành hệ thống vận hành, mở rộng hàng hóa và cộng đồng nhà đầu tư, từng bước góp phần nâng chất lượng doanh nghiệp và khẳng định vai trò trong hệ thống tài chính.

Mỗi bước tiến lại mở ra một yêu cầu mới. Khi thị trường còn nhỏ, cần tạo lập thị trường. Khi thị trường lớn hơn, cần mở rộng quy mô và nâng chất lượng. Khi vị thế được nâng lên, khả năng kết nối với các dòng vốn rộng hơn cũng mở ra. Và khi cánh cửa vốn rộng hơn, câu hỏi được đặt ra ở một tầng khác: thị trường có đủ khả năng giữ vốn, hấp thụ vốn và đưa vốn đến những nơi tạo ra giá trị hay không? Đó chính là thước đo của chiều sâu.

Nâng hạng, bởi vậy, không khép lại một hành trình mà mở ra những yêu cầu cao hơn đối với chính thị trường. Dòng vốn chuyên nghiệp hơn cần những tài sản tốt hơn; nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn cần thông tin đáng tin cậy hơn; còn doanh nghiệp muốn tiếp cận nguồn vốn đó phải tiếp tục nâng chất lượng quản trị và hiệu quả sử dụng vốn.

Bởi vậy, thước đo của giai đoạn mới cũng cần thay đổi: không chỉ nhìn thị trường lớn đến đâu, mà nhìn những giá trị được tạo ra từ quy mô ấy; không chỉ nhìn vốn vào bao nhiêu, mà nhìn vốn được sử dụng thế nào; không chỉ nhìn doanh nghiệp huy động được bao nhiêu, mà nhìn nguồn vốn ấy có giúp doanh nghiệp mở rộng năng lực sản xuất, đổi mới và tăng trưởng hay không.

Nếu chặng đường đã qua là quá trình xây dựng một TTCK có nền tảng, quy mô và vị thế, thì chiều sâu chính là bước trưởng thành tiếp theo của nền tảng ấy. Khi nguồn vốn dài hạn có những địa chỉ xứng đáng để đi tới; khi doanh nghiệp có khả năng biến vốn thành năng lực phát triển; khi nhà đầu tư có đủ thông tin để lựa chọn; và khi thị trường đủ sức sàng lọc, định giá và phân bổ nguồn lực, TTCK sẽ phát huy đầy đủ hơn giá trị của mình đối với nền kinh tế.

Đó cũng là cách nhận diện một thị trường trưởng thành: không phải bằng việc chạy theo quy mô như một đích đến, mà bằng khả năng biến quy mô thành giá trị.