Bộ Nông nghiệp Philippines (DA) dự báo tác động nghiêm trọng nhất của El Niño đối với ngành nông nghiệp nước này sẽ xuất hiện trong nửa đầu năm 2027, với thiệt hại sản lượng lúa có thể vượt 1 triệu tấn. DA đã nâng mức dự báo từ 700.000 tấn lên 1 triệu tấn và cảnh báo con số này có thể tiếp tục tăng tùy cường độ El Niño và khả năng cung cấp nước tưới.
Trợ lý Bộ trưởng Nông nghiệp Philippines Arnel V. de Mesa cho biết, các vùng canh tác phụ thuộc nước mưa sẽ chịu ảnh hưởng nặng nhất do nguy cơ thu hẹp diện tích gieo trồng.
Để chủ động nguồn cung, Philippines đang đẩy mạnh nhập khẩu. Tính đến tháng 10/2026, lượng gạo nhập khẩu đạt 4,8 triệu tấn và dự kiến tăng lên 5,5–5,8 triệu tấn vào cuối năm.
Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Intimex group
Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Intimex Group cho biết, Philippines đã cấp giấy phép kiểm dịch thực vật nhập khẩu (SPS) cho gạo thơm trong đợt này. Hiện các nhà nhập khẩu Philippines đang chỉ mua gạo thơm 25% tấm của Việt Nam, với giá xuất khẩu trên 500 USD/tấn.
Theo ông Đỗ Hà Nam, nhu cầu đối với gạo Việt Nam tăng vào cuối năm khi Philippines và nhiều thị trường khác đẩy mạnh nhập khẩu, trong khi lượng gạo tồn kho trong nước còn ít. Sản lượng lúa vụ hè thu năm 2026 đạt 6,95 triệu tấn, thấp hơn 2,337 triệu tấn, tương đương khoảng 25%, so với mức 9,287 triệu tấn của vụ đông xuân cùng năm. Sản lượng vụ hè thu thấp hơn đáng kể, còn lượng gạo trắng nhập từ Campuchia cũng giảm mạnh, có thời điểm gần như không có hàng về Việt Nam. Hai yếu tố này khiến nguồn hàng bổ sung cho xuất khẩu cuối năm thêm hạn chế.
Trong bối cảnh đó, Ban chấp hành VFA khuyến nghị các doanh nghiệp cần hạn chế bán vội để có dư địa trả giá thu mua tốt hơn cho người trồng lúa. Với gạo thơm 25% tấm, mức giá xuất khẩu trên 500 USD/tấn tạo điều kiện để doanh nghiệp thu mua lúa ở mức giúp nông dân trang trải chi phí, có lãi và có vốn đầu tư cho vụ sau.
Ông Nam cho rằng, lợi ích từ giá xuất khẩu cần được chuyển đến người trồng lúa thông qua giá thu mua. Khi trồng lúa mang lại thu nhập ổn định, nông dân mới yên tâm giữ ruộng, đầu tư nâng chất lượng và gắn bó lâu dài với sản xuất. Bảo đảm thu nhập cho người trồng lúa là điều kiện để ngành gạo duy trì nguồn cung ổn định trong dài hạn.
VFA dự báo xuất khẩu gạo sang Philippines sẽ còn nhiều khó khăn trong thời gian tới, tuy nhiên gạo thường có thể có thêm cơ hội khi nước này ưu tiên tìm nguồn hàng có giá phù hợp để bù đắp phần thiếu hụt do El Niño. Với phân khúc này, doanh nghiệp cần tính kỹ giá bán và chi phí để đáp ứng nhu cầu của thị trường, đồng thời bảo đảm mức thu mua giúp người trồng lúa tiếp tục sản xuất.
Nhà máy chế biến gạo Intimex Group
Cạnh tranh nguồn cung với Campuchia, Thái Lan, Myanmar
Philippines gia tăng nhu cầu nhập khẩu cũng mở thêm cơ hội cho các nước cung ứng khác trong khu vực. Theo Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), nước này đang đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, trong đó Thái Lan và Myanmar đã có vị trí tại thị trường, còn Campuchia tăng xuất khẩu gạo xay xát trực tiếp sang Philippines.
Với Campuchia, việc chuyển từ bán lúa thô sang xuất khẩu gạo xay xát giúp nước này giữ lại nhiều giá trị hơn trong chuỗi cung ứng. Các đơn hàng số lượng lớn từ Philippines cũng tạo điều kiện giảm chi phí trên mỗi tấn. Theo báo cáo của USDA, Campuchia đã ký hợp đồng giao thêm 87.344 tấn gạo cho Philippines từ tháng 9 đến tháng 12/2026. Nếu thực hiện đầy đủ các hợp đồng, tổng lượng gạo xuất sang thị trường này trong năm có thể đạt khoảng 209.000 tấn.
Sự tham gia của nhiều nguồn cung khiến doanh nghiệp Việt Nam phải tính kỹ giá bán, chất lượng và tiến độ giao hàng, nhất là khi Philippines ưu tiên nguồn gạo có giá phù hợp để kiểm soát chi phí nhập khẩu. Để duy trì sức cạnh tranh và bảo đảm giá thu mua có lợi cho nông dân, doanh nghiệp cần tăng liên kết với vùng trồng, nâng chất lượng đồng đều và giảm chi phí chế biến, logistics. Đây cũng là cơ sở để giữ khách hàng và ổn định đầu ra cho người trồng lúa.
Xuất khẩu gạo sang Philippines phục hồi trong tháng 9
Theo số liệu thống kê của Cục Hải quan Việt Nam, trong tháng 9/2026, xuất khẩu gạo sang Philippines đạt 84,244 nghìn tấn, trị giá 41,99 triệu USD. So với tháng 9/2025, lượng gạo xuất khẩu tăng 2,56 lần và giá trị tăng 2,39 lần.
Tuy nhiên, tính chung 9 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gạo sang thị trường này đạt 2,73 triệu tấn, tương đương 1,23 tỷ USD, giảm 7,27% về khối lượng và giảm 15% về kim ngạch so với cùng kỳ năm trước.
Như vậy, dù hoạt động xuất khẩu sang Philippines có dấu hiệu phục hồi mạnh trong tháng 9, kết quả lũy kế vẫn chưa bù đắp được mức sụt giảm trong những tháng trước đó. Điều này cho thấy nhu cầu nhập khẩu và tiến độ giao hàng giữa các thời điểm có sự khác biệt, đồng thời phản ánh những thay đổi trong cơ cấu nguồn cung của thị trường Philippines.
Về lâu dài, ông Nam cho rằng, Việt Nam cần ưu tiên phát triển gạo chất lượng cao, chọn giống theo nhu cầu từng thị trường và gắn vùng trồng với thị trường tiêu thụ. Chất lượng đồng đều và đầu ra ổn định giúp doanh nghiệp có cơ sở bán được giá tốt hơn, đồng thời tạo điều kiện để người trồng lúa đầu tư cho vụ sau
