Cần tính phương án khôi phục khi trưng dụng trường học làm khu cách ly

Sáng 23.10, thảo luận tại tổ về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), đại biểu Vũ Văn Tiến - Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng, cho rằng việc sửa đổi luật là cần thiết trong bối cảnh thiên tai, dịch bệnh ngày càng khó lường, các loại tài sản cần huy động đa dạng hơn và nhiều quy định pháp luật đã thay đổi.

Theo đại biểu, trưng mua, trưng dụng tài sản là biện pháp không phải lúc nào Nhà nước cũng sử dụng, nhưng có ý nghĩa đặc biệt trong những thời điểm cấp bách, khi cần huy động nguồn lực để bảo vệ tính mạng, sức khỏe của người dân.

Tuy nhiên, việc huy động tài sản cần được tính toán để giải quyết yêu cầu trước mắt mà không gây ra những xáo trộn, thiệt hại không đáng có cho người dân và doanh nghiệp.

Trưng dụng trường học nhưng phải tính đường khôi phục

Góp ý về nguyên tắc trưng mua, trưng dụng tài sản, đại biểu Vũ Văn Tiến ghi nhận dự thảo luật đã bổ sung nguyên tắc hạn chế tối đa ảnh hưởng đến việc cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho người dân. Tuy nhiên, ông cho rằng quy định này vẫn còn chung chung, chưa làm rõ cách thức thực hiện trong thực tế.

Đại biểu dẫn lại thực tế trong đại dịch COVID-19, khi hàng trăm trường học được trưng dụng làm khu cách ly, bệnh viện dã chiến. Đến thời điểm chuẩn bị đón học sinh trở lại, một số nơi chưa được bàn giao mặt bằng, trường lớp còn phải sửa chữa, khử khuẩn.

Theo ông, tình huống này cho thấy việc trưng dụng có thể đáp ứng yêu cầu cấp thiết nhưng đồng thời gây khó khăn cho hoạt động thiết yếu khác nếu không tính trước phương án thay thế, thời hạn bàn giao và kế hoạch khôi phục.

Từ thực tế trên, đại biểu đề nghị đánh giá kỹ hơn tác động của chính sách đối với các nhóm tài sản đang trực tiếp phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và trợ giúp xã hội.

Khi quyết định trưng dụng, cơ quan có thẩm quyền cần xem xét khả năng sử dụng tài sản thay thế, phạm vi và thời gian thực sự cần thiết, đồng thời có phương án duy trì hoạt động cung cấp dịch vụ ở mức phù hợp.

Đại biểu nhấn mạnh, trong tình huống phải quyết định ngay để bảo vệ tính mạng, sức khỏe con người, không thể đặt ra những điều kiện cứng nhắc làm chậm việc ứng phó. Dù vậy, luật cần quy định rõ trách nhiệm khắc phục ảnh hưởng và khôi phục các hoạt động thiết yếu ngay khi điều kiện cho phép.

Người có tài sản cần được giải thích ngay khi nhận quyết định

Một vấn đề khác được đại biểu Vũ Văn Tiến đề cập là quyền của người có tài sản bị trưng mua, trưng dụng. Ông bày tỏ băn khoăn với quy định tại điểm b khoản 1 Điều 12 của dự thảo, theo đó người có tài sản chỉ được yêu cầu giải thích sau khi đã thực hiện quyết định trưng mua, trưng dụng.

Theo đại biểu, trong tình huống khẩn cấp, việc chấp hành quyết định phải được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, nghĩa vụ chấp hành và quyền được giải thích cần song hành với nhau, thay vì chỉ thực hiện theo cách “dùng trước, nói sau”.

Người dân có trách nhiệm bàn giao tài sản, nhưng cũng cần được biết vì sao tài sản của mình được huy động, được sử dụng trong trường hợp nào và quyền lợi của họ được bảo đảm ra sao.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cân nhắc quy định theo hướng người có tài sản được yêu cầu giải thích ngay khi nhận quyết định. Trường hợp cần triển khai ngay, việc giải thích có thể tiến hành đồng thời hoặc sau đó, nhưng không làm đình chỉ, trì hoãn việc thi hành quyết định.

Đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng cần tiếp tục đánh giá tác động, làm rõ các phương án chính sách và cụ thể hóa những nội dung cốt lõi ngay trong luật. Mục tiêu là bảo đảm huy động nguồn lực kịp thời, sử dụng đúng mục đích, hạn chế thấp nhất tác động đến đời sống người dân, đồng thời xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người có tài sản.