Cơ quan công an khuyến cáo nhiều chiêu thức lừa đảo tinh vi dịp Trung Thu. Ảnh: Công an TP Hải Phòng
Nhiều công an địa phương phát cảnh báo
Theo Cục An ninh mạng (Bộ Công an), nhân dịp Tết Trung thu, các đối tượng tội phạm công nghệ cao đã triệt để lợi dụng nhu cầu mua sắm và gửi quà biếu để dựng lên kịch bản lừa đảo mới. Công an nhiều địa phương như: Hưng Yên, Quảng Ngãi, Đồng Nai... cũng đồng loạt phát đi cảnh báo về thủ đoạn gửi bưu phẩm chứa mã QR độc hại nhằm đánh cắp thông tin và chiếm đoạt tài sản.
Thủ đoạn của kẻ gian bắt đầu từ việc thu thập dữ liệu cá nhân bị rò rỉ của người dân, sau đó gửi các gói bưu phẩm như bánh Trung thu, trà, thiệp tri ân hoặc voucher giảm giá đến tận nhà nạn nhân. Bên ngoài bao bì thường dán nhãn “Quà tri ân khách hàng thân thiết” hoặc dán logo giả mạo các sàn thương mại điện tử, thương hiệu lớn nhằm tạo niềm tin. Bên trong hộp quà hoặc giấy hướng dẫn đều in mã QR kèm lời mời chào "quét mã để xác thực nhận quà" hay "nhận tiền lì xì".
Khi người dân quét mã QR, kẻ gian sẽ thực hiện các bước dẫn dụ chuyển hướng trang web giả mạo, đưa nạn nhân tới các website có giao diện giống hệt ứng dụng ngân hàng hay sàn thương mại điện tử, yêu cầu nhập căn cước công dân, tên đăng nhập, mật khẩu và mã OTP; cài đặt mã độc yêu cầu tải các ứng dụng lạ để kích hoạt voucher, từ đó mã độc âm thầm theo dõi thao tác bàn phím, thu thập OTP và chiếm quyền kiểm soát thiết bị từ xa; yêu cầu chuyển trước các khoản "phí vận chuyển" hay "phí kích hoạt" rồi cắt đứt liên lạc.
Lực lượng chức năng chỉ ra các dấu hiệu bất thường gồm: Nhận quà từ người gửi không rõ danh tính; quà "miễn phí" nhưng đòi hỏi thông tin nhạy cảm (mật khẩu, OTP); đường link từ mã QR chứa ký tự lạ hoặc yêu cầu chuyển phí trước.
Ngoài ra, theo thông tin từ Công an phường Nhân Thắng (thành phố Bắc Ninh), các đối tượng có thể lập tài khoản mạng xã hội, website giả mạo cơ quan Nhà nước, trường học, tổ chức xã hội, doanh nghiệp; sử dụng tên, hình ảnh, logo tương tự các đơn vị chính thống để đăng tải thông tin như “Đăng ký nhận quà Trung thu”, “Hỗ trợ tiền cho trẻ em”, “Nhận trợ cấp Trung thu”.
Từ đó, đối tượng dẫn dụ người dân truy cập đường link, quét mã QR hoặc truy cập website giả mạo để cung cấp họ tên, số điện thoại, số định danh cá nhân, thông tin của trẻ em, tài khoản ngân hàng hoặc thông tin đăng nhập với lý do “xác minh”, “hoàn thiện hồ sơ nhận quà”.
Cần cẩn trọng và trang bị kiến thức về an ninh mạng
Ngày 22.9, trao đổi với PV Báo Lao Động, ông Võ Đỗ Thắng - Giám đốc Trung tâm Tư vấn và đào tạo an ninh mạng ATHENA - nhận định, việc thanh toán QR hiện nay rất thuận lợi, phổ biến nên có thể bị các đối tượng xấu lợi dụng vào mục đích lừa đảo.
Thanh toán bằng mã QR đã tạo thành thói quen, nhưng chính vì thói quen đó nên rất nhiều kẻ lừa đảo biến những đường link chứa mã độc thành mã QR code rồi gửi qua Zalo, qua mạng xã hội... thì nhiều người tin hơn, tương tác nhiều hơn. Đó chính là lỗ hổng mà kẻ lừa đảo lợi dụng để cài mã độc, những phần mềm đánh cắp dữ liệu vào máy của nạn nhân.
Chuyên gia Võ Đỗ Thắng khuyến cáo người dân nên trang bị kiến thức về an ninh mạng để cẩn trọng hơn trước những chiêu thức tinh vi, có thể tự mình tránh được các rủi ro trên không gian mạng.
Trong khi đó, cơ quan công an cũng khuyến cáo để phòng tránh sập bẫy lừa đảo, người dân tuyệt đối không quét các mã QR in trên bưu phẩm, tờ rơi không rõ nguồn gốc; Không tin tưởng hoàn toàn vào bao bì, logo doanh nghiệp; cần gọi trực tiếp lên tổng đài chính thức của hãng để xác minh; Tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu Internet Banking hoặc tải các tệp ứng dụng đuôi .apk ngoài kho ứng dụng chính thức (Google Play, App Store).
Trong trường hợp trót quét mã hoặc nhập thông tin, người dân cần liên hệ ngay hotline ngân hàng để khóa tài khoản khẩn cấp, đồng thời lưu lại các bằng chứng (bưu phẩm, tin nhắn, mã QR, lịch sử giao dịch) để trình báo cơ quan công an gần nhất xử lý.
