Tổng điều tra kinh tế 2026: Nền tảng dữ liệu cho điều hành và phát triển trong giai đoạn mới

TS. Nguyễn Thị Hương: Tổng điều tra kinh tế là một trong ba cuộc Tổng điều tra thống kê quốc gia được quy định trong Luật Thống kê, thực hiện định kỳ 5 năm một.

Cuộc Tổng điều tra kinh tế năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi đây là năm mở đầu thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2026–2030. Kết quả điều tra sẽ cung cấp hệ thống thông tin toàn diện, làm cơ sở đánh giá thực trạng, hoạch định và điều hành chính sách phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn mới. Thành công của cuộc Tổng điều tra không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn thống kê, mà còn góp phần hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia phục vụ xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Thông qua Tổng điều tra, sẽ phản ánh đầy đủ bức tranh về số lượng, cơ cấu ngành nghề, lao động, tài sản, nguồn vốn và kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác và các cơ sở sản xuất kinh doanh; đồng thời cho thấy mức độ ứng dụng công nghệ thông tin, thương mại điện tử, qua đó làm rõ năng lực số của nền kinh tế.

Đây cũng là nguồn dữ liệu quan trọng để tính toán các chỉ tiêu kinh tế chủ chốt như GDP, GRDP; phục vụ xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, tạo dàn mẫu tổng thể cho các cuộc điều tra chọn mẫu sau này, nâng cao hiệu quả công tác thống kê và đánh giá việc thực hiện các mục tiêu, chương trình phát triển kinh tế – xã hội.

Phóng viên: Cuộc Tổng điều tra kinh tế năm 2026 có điểm mới gì so với 5 năm trước, thưa bà?

TS. Nguyễn Thị Hương: Điểm mới nổi bật của Tổng điều tra kinh tế năm 2026 là đổi mới toàn diện phương pháp thu thập thông tin, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong toàn bộ các khâu nhằm nâng cao chất lượng và tính kịp thời của dữ liệu.

Cuộc điều tra lần này mở rộng đối tượng thu thập thông tin đối với tổ hợp tác và các cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể có hình thức kinh doanh trực tuyến – những nhóm chưa được điều tra ở các kỳ trước. Nội dung điều tra cũng được cập nhật, mở rộng để phản ánh rõ hơn quá trình chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Tổng điều tra kinh tế năm 2026 tăng cường liên thông, đồng bộ dữ liệu với các nguồn dữ liệu hành chính như đăng ký kinh doanh, thuế, hải quan,… góp phần giảm trùng lặp, nâng cao hiệu quả và độ tin cậy của thông tin.

Phóng viên: Kết quả của cuộc Tổng điều tra sẽ đáp ứng nhu cầu thông tin phục vụ xây dựng chính sách, điều hành của chính quyền theo mô hình hai cấp hiện nay như thế nào, thưa bà?

TS. Nguyễn Thị Hương: Tổng điều tra kinh tế năm 2026 trên phạm vi toàn quốc, bao phủ đầy đủ các loại hình kinh tế, là nguồn dữ liệu nền tảng có tính pháp lý và độ tin cậy cao để phản ánh bức tranh kinh tế cả ở tầm vĩ mô và vi mô.

Đối với cấp tỉnh, dữ liệu điều tra cung cấp thông tin đầy đủ về quy mô, cơ cấu, lao động và kết quả sản xuất kinh doanh, là cơ sở quan trọng để biên soạn chính xác chỉ tiêu GRDP, xây dựng quy hoạch phát triển, xác định các ngành kinh tế mũi nhọn và vùng trọng điểm cần ưu tiên đầu tư. Thông tin về mức độ ứng dụng công nghệ và điều kiện sản xuất kinh doanh cũng giúp chính quyền địa phương nhận diện rào cản, từ đó ban hành chính sách thu hút đầu tư và điều hành hiệu quả hơn.

Đối với cấp xã, dữ liệu được tổng hợp chi tiết theo đơn vị hành chính giúp nâng cao hiệu quả quản lý kinh tế cơ sở, hỗ trợ quản lý thu ngân sách minh bạch, phân bổ hợp lý hạ tầng và dịch vụ công, đồng thời giúp chính quyền cơ sở nhận diện các nhóm đối tượng cần hỗ trợ và quản lý rủi ro kinh tế có trọng tâm.

Tổng điều tra kinh tế năm 2026 bảo đảm dòng thông tin liên thông, nhất quán giữa các cấp chính quyền: cấp tỉnh có dữ liệu tổng thể để hoạch định chiến lược, trong khi cấp xã có dữ liệu chi tiết phục vụ quản lý địa bàn và thực thi chính sách sát thực tiễn.

Phóng viên: Với cương vị là người đứng đầu ngành thống kê, bà đánh giá như thế nào về kết quả phát triển kinh tế – xã hội năm 2025?

TS. Nguyễn Thị Hương: Năm 2025, kinh tế Việt Nam đạt mức tăng trưởng GDP 8,02%, vượt mục tiêu đề ra, kinh tế vĩ mô ổn định, các cân đối lớn được đảm bảo, quy mô GDP theo giá hiện hành ước đạt 12.847,6 nghìn tỷ đồng, tương đương 514 tỷ USD; GDP bình quân đầu người đạt khoảng 5.026 USD. Kinh tế vĩ mô tiếp tục ổn định, lạm phát được kiểm soát ở mức phù hợp, cung – cầu các mặt hàng thiết yếu được bảo đảm.

Những kết quả đạt được có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, đồng thời là năm cuối thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm 2021–2025 và năm triển khai mạnh mẽ việc sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp.

Nhiều tổ chức quốc tế đánh giá tăng trưởng của Việt Nam trong năm 2025 là mức cao nhất trong khu vực Đông Nam Á. Kết quả này phản ánh sự quyết tâm, nỗ lực và điều hành quyết liệt, hiệu quả của cả hệ thống chính trị, cùng sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và Nhân dân.

Phóng viên: Chúng ta đang bước vào năm 2026 với mục tiêu tăng trưởng cao và khát vọng lớn. Bà dự báo và có khuyến nghị gì cho điều hành vĩ mô trong bối cảnh khó khăn, thách thức còn nhiều?

TS. Nguyễn Thị Hương: Năm 2026 sẽ đối mặt với nhiều biến động, khó khăn và thách thức. Để đạt khát vọng, hiện thực hóa các mục tiêu, trước hết với nền tảng đã đạt được và năng lực đang được đầu tư tích lũy, trước hết vẫn cần sự quyết tâm, nỗ lực không ngừng để tạo ra sự bứt phá. Đồng thời cần tiếp tục giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, tạo môi trường an toàn, thuận lợi cho sản xuất kinh doanh và đời sống Nhân dân. Đây là điều kiện tiên quyết để củng cố niềm tin xã hội và thu hút các dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước. Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, thu hút có chọn lọc các dự án lớn, công nghệ cao, tạo động lực mới cho tăng trưởng bền vững.

Cùng với đó, cần nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn vốn đầu tư, hướng tới mục tiêu nâng cao năng suất lao động thông qua phát triển đồng bộ cả hạ tầng cứng (giao thông) và hạ tầng mềm (công nghệ số). Thay vì tập trung chiều rộng, chiến lược đầu tư hướng vào chiều sâu, chú trọng đầu tư nguồn nhân lực. Nguồn lực con người sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn, đảm bảo sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa lao động và công nghệ để tạo ra giá trị phát triển bền vững theo đúng định hướng đã đề ra.

Trong bối cảnh lực lượng lao động có xu hướng chững lại và già hóa, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát huy nguồn lực trí tuệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trở thành yếu tố then chốt.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn bà!