Đòn bẩy kinh tế năm bản lề 2026

Trả lời phỏng vấn trước thềm năm 2026, Tổng Bí thư Tô Lâm nói nhiều về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; về Đại hội XIV; về đoàn kết - kỷ cương - đột phá; về phát triển vì con người và bằng tri thức. Nếu nhìn bằng lăng kính kinh tế, thông điệp ấy có một “mạch ngầm” rất rõ: Liêm chính không phải khẩu hiệu đạo đức, mà là điều kiện nền tảng của tăng trưởng.

Năm 2026 lại là năm đặc biệt mở đầu nhiệm kỳ Đại hội XIV, mở đầu một chu kỳ hành động mới, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn cho quản trị quốc gia trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, khó đoán. Khi môi trường bên ngoài nhiều nhiễu động, điều quý nhất của một nền kinh tế không chỉ là vốn, công nghệ hay thị trường, mà là “vốn niềm tin” - niềm tin của người dân, của doanh nghiệp, của nhà đầu tư vào một nền quản trị minh bạch, kỷ cương, công bằng.

Liêm chính: Đòn bẩy của thị trường, không phải “chi phí” của phát triển

Trong thông điệp, Tổng Bí thư nhấn mạnh một chân lý cần được đặt đúng chỗ làm trong sạch bộ máy không cản trở phát triển, mà để phát triển lành mạnh và bền vững hơn. Đây là cách nhìn rất “kinh tế học”. Bởi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ làm thất thoát tiền bạc. Nó làm tăng chi phí giao dịch, đẻ thêm thủ tục, kéo dài thời gian, bào mòn động lực đổi mới. Với doanh nghiệp, đó là “thuế ngầm” khiến chi phí vốn cao hơn, rủi ro lớn hơn, cạnh tranh méo mó hơn. Với người dân, đó là nỗi lo “một việc đáng ra đơn giản lại trở thành phức tạp”. Với nền kinh tế, đó là sự suy giảm hiệu quả của từng đồng vốn xã hội.

Ngược lại, liêm chính tạo ra một môi trường mà người làm đúng có điểm tựa, người ngay thẳng có chỗ đứng. Khi thị trường vận hành theo luật lệ rõ ràng, doanh nghiệp mới dám đầu tư dài hạn, dám nâng cấp công nghệ, dám trả lương tốt để giữ nhân lực giỏi. Khi người dân tin rằng: “Công sức bỏ ra sẽ được ghi nhận”, tiêu dùng và tinh thần khởi nghiệp sẽ mạnh hơn. Nói cách khác, liêm chính chính là một dạng “hạ tầng mềm” - không nhìn thấy bằng bê tông, nhưng quyết định tốc độ và chất lượng tăng trưởng.

Chống lãng phí: “Mỏ tăng trưởng” chưa khai thác hết

Một điểm nhấn đáng chú ý trong thông điệp đầu năm là sự mở rộng trọng tâm: Từ chống tham nhũng sang chống cả lãng phí - bởi lãng phí “nhiều khi không ồn ào, nhưng hậu quả thì rất lớn”. Đây là cảnh báo rất đúng vào “tử huyệt” của nhiều nền kinh tế đang phát triển: Không thiếu ý tưởng, không thiếu dự án, nhưng thiếu kỷ luật thực thi và cơ chế chịu trách nhiệm đến cùng.

Lãng phí trong đầu tư công, đất đai, tài sản công, dự án chậm tiến độ… không chỉ làm hao tiền mà còn làm mất cơ hội. Mà cơ hội trong phát triển, đôi khi chỉ đến trong một khung thời gian rất hẹp. Một dự án kéo dài thêm một năm có thể đồng nghĩa với một chu kỳ đầu tư bị lỡ, một dòng doanh nghiệp phụ trợ không hình thành, một thị trường việc làm địa phương không “nở” đúng lúc.

Thông điệp nêu rất rõ yêu cầu phải rà soát, xử lý dứt điểm dự án kéo dài kém hiệu quả; chấn chỉnh kỷ luật tài chính - ngân sách; nâng chất lượng quản trị công để “từng đồng tiền, từng tấc đất, từng tài sản công” phục vụ phát triển và phục vụ nhân dân. Nếu làm được, đây chính là một “mỏ tăng trưởng” lớn tăng trưởng bằng cách nâng hiệu suất sử dụng nguồn lực, chứ không chỉ bằng cách “bơm thêm vốn”.

Từ “chống” sang “phòng”: tư duy quản trị hiện đại

Thông điệp đầu năm dùng một hình ảnh rất đời mà rất chuẩn về quản trị: Cần có “vaccine”, “thuốc kháng sinh”, “y tế dự phòng” để ngăn chặn kịp thời tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đó là tư duy chuyển từ xử lý vụ việc sang kiến tạo hệ thống. Trong kinh tế, xử lý sai phạm giống như chữa cháy: Cần, nhưng luôn tốn kém và thường là “hậu quả đã xảy ra”. Còn phòng ngừa là xây một hệ thống luật lệ, quy trình, dữ liệu, minh bạch, kiểm soát quyền lực để cái xấu không thể, không dám phát sinh. Điều này có ý nghĩa đặc biệt trong giai đoạn 2026-2030, khi Việt Nam cần thúc đẩy cải cách thể chế mạnh hơn, phân cấp - phân quyền sâu hơn.

Tổng Bí thư nhấn mạnh giao quyền phải gắn với ràng buộc trách nhiệm, phân cấp phải đi đôi kiểm soát quyền lực; không để “khoảng trống” thành “khoảng tối”. Nói theo ngôn ngữ kinh tế mở rộng quyền chủ động địa phương và đơn vị thực thi là cần thiết để tăng tốc, nhưng nếu thiếu cơ chế kiểm soát và minh bạch, rủi ro thất thoát - lãng phí sẽ phình to và tăng trưởng sẽ “kém chất lượng”.

Bảo vệ người dám làm: mở đường cho đột phá

Đầu năm nói chuyện liêm chính, nhiều người thường nghĩ đến “siết” và “phạt”. Nhưng thông điệp lần này cân bằng rất rõ xử lý nghiêm minh, nhưng phải có cơ chế bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung. Đây là điểm cực kỳ quan trọng với kinh tế. Bởi một nền hành chính sợ trách nhiệm sẽ khiến nền kinh tế chậm lại theo cấp số nhân. Khi “đụng đâu cũng sợ”, người ta sẽ chọn phương án an toàn nhất không quyết, không ký, không dám thử cái mới. Và thế là cơ hội trôi qua.

Muốn tạo đột phá, phải vừa kỷ cương vừa khuyến khích. Kỷ cương để chặn cái sai; khuyến khích để cái đúng được lan tỏa. Tạo “điểm tựa” cho người làm đúng cũng chính là tạo “đường băng” cho tăng trưởng dựa trên đổi mới.

Đại hội XIV: Kỷ cương để đi xa, đột phá để đi nhanh

Trong phần nói về Đại hội XIV, Tổng Bí thư nêu phương châm hành động “Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đột phá - Phát triển”. Nếu diễn giải theo tinh thần kinh tế đoàn kết và niềm tin là điều kiện để xã hội vận hành trơn tru; kỷ cương là nền tảng của quản trị tốt; đột phá là cách tháo “điểm nghẽn”; phát triển là mục tiêu cuối cùng được đo bằng đời sống người dân. Đặc biệt, thông điệp nhấn mạnh phát triển vì con người và bằng tri thức - đo bằng việc làm, thu nhập, nhà ở, học hành, chăm sóc sức khỏe, an sinh cho người già, hỗ trợ vùng khó khăn. Đó chính là “thước đo” đúng nhất của tăng trưởng, tăng trưởng có làm cuộc sống tốt lên không. Muốn “tốt lên” thật, động lực tăng trưởng không thể chỉ dựa vào mở rộng vốn và khai thác tài nguyên theo cách cũ. Vì vậy, việc đặt khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là động lực then chốt; đồng thời phát huy mọi nguồn lực xã hội, trong đó kinh tế tư nhân là động lực quan trọng… là một lựa chọn rất thực tiễn.

Mùa xuân của niềm tin: mỗi người “tốt hơn một chút”

Có một đoạn trong thông điệp khiến người đọc thấy “Tết” rất gần, Tổng Bí thư mong mỗi gia đình bình an, mỗi người bước vào năm mới với điều giản dị “làm tốt hơn công việc của mình” và khi hàng triệu điều “tốt hơn” cộng lại, đất nước mạnh lên bền vững. Đó không chỉ là lời chúc. Đó là triết lý phát triển dựa trên năng suất, kỷ luật và tinh thần trách nhiệm.

Nền kinh tế năm 2026 muốn bứt phá không thể chỉ trông vào một vài dự án lớn hay một vài cú hích chính sách. Nó cần hàng triệu “cải thiện nhỏ”: Doanh nghiệp quản trị tốt hơn, người lao động nâng kỹ năng, cơ quan công quyền phục vụ nhanh hơn, thủ tục minh bạch hơn, ngân sách kỷ luật hơn, dự án đúng tiến độ hơn. Và để những “cải thiện nhỏ” ấy không bị triệt tiêu bởi rào cản vô hình, điều kiện nền tảng vẫn là liêm chính và kỷ cương. Khi niềm tin được củng cố, chi phí xã hội giảm xuống, động lực đầu tư tăng lên, sáng tạo có đất sống, thì sức bật của nền kinh tế sẽ đến một cách tự nhiên - không cần hô hào, không cần đánh đổi.

Thông điệp đầu năm, vì vậy, có thể gói lại bằng một ý rất gọn, liêm chính là con đường ngắn nhất để đi tới thịnh vượng bền vững. Và đó cũng là tinh thần của mùa xuân 2026: Một mùa xuân của hành động, của trách nhiệm, của những điều “tốt hơn” mỗi ngày - để đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới bằng trí tuệ, bản lĩnh và niềm tin vững chắc.