Hoàn thiện khung thể chế, khơi thông nguồn lực cho đầu tư phát triển năng lượng

Hoàn thiện khung cơ chế chính sách phát triển năng lượng

Theo đánh giá của các chuyên gia, Nghị quyết 253 mang tính đột phá, được kỳ vọng sẽ tạo ra những chuyển động mạnh mẽ trong tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về năng lượng. Nghị quyết không chỉ tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại về thể chế, quy hoạch, thủ tục đầu tư và huy động nguồn lực, mà còn mở ra hành lang pháp lý mới cho phát triển các loại hình năng lượng, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ và từng bước hình thành thị trường điện cạnh tranh, minh bạch.

Diễn đàn “Hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030”.

Thực tiễn phát triển ngành năng lượng giai đoạn 2020 - 2025 cho thấy, bên cạnh những kết quả quan trọng mang tính nền tảng, vẫn còn không ít khó khăn, vướng mắc về đất đai, chính sách… trong quá trình triển khai các dự án. Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là ban hành cơ chế, chính sách, mà quan trọng hơn là làm thế nào để các cơ chế, chính sách đó đi vào cuộc sống một cách thực chất, hiệu quả và đồng bộ.

Ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) nhấn mạnh Nghị quyết số 253/2025/QH15 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng cả về thể chế lẫn thực tiễn triển khai, khi ngành năng lượng chính thức bước sang giai đoạn phát triển mới, đặc biệt là giai đoạn bản lề 2026-2030 với yêu cầu cao hơn về an ninh năng lượng, chuyển dịch xanh và tính tự chủ của hệ thống. Vì vậy, bên cạnh việc hoàn thiện khung thể chế, chính sách góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn, nội dung cốt lõi của đột phá chiến lược đang đặt ra đòi hỏi cấp thiết là cần giải quyết được bài toán hạ tầng năng lượng cho phát triển nhanh và bền vững.

Đáng chú ý, điểm nổi bật của Nghị quyết là phạm vi điều chỉnh toàn diện, bao trùm đầy đủ các lĩnh vực trụ cột của hệ thống năng lượng quốc gia, từ nguồn điện, lưới truyền tải, phân phối, cơ chế mua bán điện trực tiếp đến dầu khí, than và phát triển điện gió ngoài khơi. Với cách tiếp cận mang tính hệ thống, đồng bộ thể hiện sự chuyển biến rõ nét trong tư duy hoạch định chính sách, phù hợp với bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng nhanh, yêu cầu giảm phát thải ngày càng khắt khe và mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao.

Bên cạnh đó, cũng theo đại diện Cục Điện lực, Nghị quyết cho phép điều chỉnh, cập nhật quy hoạch một cách linh hoạt mà không làm thay đổi mục tiêu, định hướng lớn hay tổng công suất theo cơ cấu nguồn điện. Đây được đánh giá là bước tiến quan trọng, giúp tháo gỡ các điểm nghẽn về tiến độ, đồng bộ nguồn và lưới, xử lý các dự án chậm triển khai, đồng thời tăng tính chủ động trong công tác quản lý, giám sát nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương, kỷ luật quy hoạch.

Ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) phát biểu tại Diễn đàn.

Đặc biệt, Nghị quyết đưa ra nhiều cải cách đột phá với tinh thần cải cách thủ tục hành chính được thể hiện rõ nét khi nhiều dự án quan trọng, cấp bách trong lĩnh vực điện lực, dầu khí, than và lưới điện được miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư; thời gian đàm phán hợp đồng mua bán điện được rút ngắn; thẩm quyền được phân cấp, phân quyền rõ ràng hơn cho địa phương…

Giải bài toán vốn, khơi thông nguồn lực đầu tư

Thông tin tại Diễn đàn, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) nhấn mạnh, nhu cầu phát triển năng lượng của Việt Nam trong giai đoạn tới là rất lớn để đảm bảo thực hiện được mục tiêu chuyển đổi mô hình tăng trưởng và duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao trên 2 con số.

Theo dự báo, tốc độ tăng nhu cầu điện giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 10 - 12%/năm; giai đoạn 2030 - 2035 duy trì ở mức 7 - 7,5%/năm. Mức tăng trưởng này đặt ra yêu cầu rất lớn về nguồn lực, đặc biệt là vốn đầu tư để phát triển hạ tầng năng lượng và chuyển đổi năng lượng theo hướng bền vững.

Theo đó, TS. Cấn Văn Lực đưa ra dự báo giai đoạn 2026-2030, ngành năng lượng Việt Nam cần hơn 77 tỷ USD đầu tư; tương đương hơn 15 tỷ USD mỗi năm. Xa hơn, tổng nhu cầu vốn từ nay đến năm 2050 ước khoảng 400 tỷ USD, tính bình quân là 16 tỷ USD/năm. Trong đó, riêng quá trình chuyển đổi năng lượng đòi hỏi tổng vốn đầu tư có thể vượt 135 tỷ USD đến năm 2050, bao gồm đầu tư cho phát triển nguồn điện khoảng 120 tỷ USD và xây dựng hệ thống lưới điện truyền tải khoảng 15 tỷ USD. Con số này còn chưa bao gồm nhu cầu vốn cho lưu trữ năng lượng, số hóa lưới điện, phát triển thị trường điện cạnh tranh và các giải pháp hỗ trợ năng lượng sạch.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam thông tin tại Diễn đàn.

Theo ông Lực, để có thể giải bài toán tài chính cho phát triển năng lượng với quy mô và giá trị vốn khổng lồ như vậy đòi hỏi cần xây dựng được khung cơ chế ổn định, minh bạch và khả thi, đủ sức thu hút vốn tư nhân, vốn xanh và vốn quốc tế. Đồng thời cần tháo gỡ được các điểm nghẽn thể chế để đảm bảo thực hiện mục tiêu chuyển dịch năng lượng nhanh và bền vững. “Trong dài hạn tiết kiệm năng lượng và lưu trữ năng lượng cần được xác định là những trụ cột song hành với phát triển nguồn điện, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong giai đoạn mới”, TS Lực khuyến nghị.

3 trụ cột then chốt hiện thực hóa mục tiêu phát triển năng lượng

Tại diễn đàn, các ý kiến thảo luận đã tập trung phân tích, làm rõ nhiều nội dung trọng tâm của Nghị quyết 253/2025/QH15, gồm: Hoàn thiện hạ tầng thông tin phục vụ quản lý và vận hành hệ thống năng lượng; tháo gỡ vướng mắc về thủ tục hành chính, phê duyệt dự án và đất đai; đề xuất giải pháp phát triển điện gió ngoài khơi; phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng, qua đó góp phần chuyển hóa các định hướng, chủ trương lớn thành giải pháp chính sách cụ thể, khả thi trong giai đoạn 2026 - 2030.

Với những cơ chế, chính sách mang tính đột phá, các chuyên gia nhận định Nghị quyết của Quốc hội được kỳ vọng sẽ tạo ra những đột phá thúc đẩy ngành năng lượng phát triển mạnh mẽ, từ đó tác động sâu rộng đối với phát triển kinh tế - xã hội đất nước trong giai đoạn 2026 - 2030 và xa hơn trên cơ sở hiện thực hóa 3 trụ cột then chốt, đó là:

Thứ nhất, nguồn cung năng lượng ổn định, linh hoạt sẽ trở thành nền tảng quan trọng cho tăng trưởng GDP, phát triển công nghiệp, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thứ hai, chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, sạch và bền vững, giúp thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải, đồng thời hình thành những ngành công nghiệp năng lượng mới có giá trị gia tăng cao.

Thứ ba, an ninh năng lượng quốc gia được củng cố vững chắc, nâng cao khả năng tự chủ, chủ động ứng phó với biến động địa chính trị và thị trường năng lượng toàn cầu.

Với tư duy đổi mới, cơ chế linh hoạt và tầm nhìn dài hạn, ngành năng lượng đang đứng trước cơ hội bước vào giai đoạn phát triển tự chủ hơn, hiện đại hơn và hội nhập sâu rộng hơn, góp phần quan trọng đưa đất nước vững bước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.