Ở Tổng Công ty May 10-CTCP, người lao động được học tập, được sáng tạo để phát triển bền vững cùng với doanh nghiệp. Ảnh: Vũ Linh
Doanh nghiệp cần người lao động biết ứng dụng công nghệ vào thực tế
Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa đang làm thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh, yêu cầu về kỹ năng của người lao động ngày càng cao. Doanh nghiệp không chỉ cần nhân lực có chuyên môn mà còn đòi hỏi khả năng ứng dụng công nghệ, thích ứng với môi trường làm việc số và chủ động đổi mới phương pháp làm việc.
Chia sẻ tại tọa đàm “Liên kết ba bên khơi nguồn đổi mới sáng tạo” do Báo Lao Động tổ chức, ông Vũ Quang Thành - Phó Giám độc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội - cho biết, qua hoạt động tư vấn, giới thiệu việc làm và kết nối cung cầu lao động, khoảng cách giữa năng lực của người tìm việc và yêu cầu tuyển dụng đang thể hiện rõ ở nhiều khía cạnh.
Trước hết, kỹ năng số của một bộ phận người lao động chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Nhiều ứng viên mới thành thạo tin học văn phòng cơ bản, trong khi doanh nghiệp cần nhân sự có khả năng sử dụng phần mềm chuyên ngành, nền tảng quản trị công việc, khai thác dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để nâng cao năng suất.
Bên cạnh đó, tư duy đổi mới sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề của người lao động còn chưa đồng đều. Một bộ phận ứng viên vẫn làm việc thụ động theo hướng dẫn, chưa mạnh dạn đề xuất sáng kiến, cải tiến quy trình để thích ứng với công nghệ và phương thức sản xuất mới.
Các kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý thời gian, kỷ luật lao động và tinh thần trách nhiệm cũng là những yếu tố được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm, bên cạnh bằng cấp và chứng chỉ chuyên môn.
Theo ông Thành, khoảng cách lớn nhất hiện nay nằm ở khả năng chuyển hóa kiến thức, kỹ năng thành hiệu quả công việc thực tế, cùng năng lực tự học và thích ứng liên tục.
"Doanh nghiệp không chỉ tìm người biết công nghệ mà cần người sử dụng được công nghệ để nâng cao năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả công việc" - ông Thành nhấn mạnh.
Từ thực tế đó, việc đào tạo cần chuyển mạnh từ trang bị kiến thức đơn thuần sang phát triển năng lực thực hành, năng lực số và khả năng học tập suốt đời.
Tuy nhiên, quá trình kết nối đào tạo giữa nhà trường và doanh nghiệp vẫn tồn tại nhiều rào cản. Một số chương trình đào tạo chưa theo kịp tốc độ thay đổi của công nghệ và nhu cầu tuyển dụng. Sự tham gia của doanh nghiệp vào quá trình đào tạo cũng chưa đồng đều. Ở chiều ngược lại, một số cơ sở đào tạo còn thiếu thông tin về công nghệ, quy trình và tiêu chuẩn công việc tại doanh nghiệp. Ngoài ra, dữ liệu thị trường lao động còn phân tán, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu dự báo nhu cầu nhân lực theo ngành nghề, vị trí việc làm và kỹ năng cụ thể.
Đào tạo theo đơn đặt hàng, gắn kết quả học tập với việc làm
Để tháo gỡ những rào cản trên, ông Vũ Quang Thành cho rằng, cần chuyển từ liên kết mang tính hình thức sang hợp tác có sản phẩm và trách nhiệm cụ thể giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp.
Trong đó, doanh nghiệp cần tham gia xác định chuẩn đầu ra, đặt hàng đào tạo và tiếp nhận người học. Cơ sở đào tạo phải linh hoạt cập nhật chương trình, tăng thời lượng thực hành, còn cơ quan quản lý nhà nước cần hoàn thiện cơ chế hỗ trợ và nâng cao chất lượng thông tin, dự báo thị trường lao động.
Ông Thành đề xuất tổ chức các chương trình đào tạo linh hoạt theo mô-đun ngắn hạn, kết hợp học trực tiếp và trực tuyến, bố trí lịch học phù hợp hoặc đào tạo ngay tại doanh nghiệp.
Đặc biệt, trước khi tổ chức khóa học, cần khảo sát nhu cầu nhân lực, thống nhất tiêu chuẩn kỹ năng, số lượng tuyển dụng và phương thức đánh giá sau đào tạo. Qua đó, người lao động có thể nhìn thấy cơ hội việc làm cụ thể, thay vì tham gia những khóa học chưa rõ khả năng ứng dụng.
Từ kinh nghiệm kết nối thị trường lao động, ông Thành đánh giá mô hình có tính khả thi cao là đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, gắn với thực hành và các dự án thực tế.
Nhà trường chịu trách nhiệm tổ chức đào tạo, cập nhật chương trình theo nhu cầu doanh nghiệp, tăng thực hành và đánh giá kết quả dựa trên năng lực thực hiện công việc.
Trong khi đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, điều phối, hoàn thiện chính sách và giám sát chất lượng đào tạo. Các trung tâm dịch vụ việc làm phát huy vai trò thu thập, phân tích dữ liệu, dự báo nhu cầu tuyển dụng và kết nối doanh nghiệp với cơ sở đào tạo.
Đặt trong yêu cầu thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, ông Thành nhấn mạnh, đào tạo nhân lực không thể chỉ nhằm đáp ứng một vị trí việc làm trước mắt mà phải hình thành năng lực thích ứng, sáng tạo và làm chủ công nghệ trong dài hạn. Điều này đòi hỏi chuyển từ tư duy học một lần sang học tập suốt đời, từ kỹ năng tin học cơ bản sang năng lực số toàn diện, bao gồm khai thác dữ liệu, ứng dụng AI và bảo đảm an toàn thông tin.
Khi đào tạo gắn với nhu cầu tuyển dụng và kết quả đầu ra cụ thể, người lao động có thể nhanh chóng tham gia thị trường lao động, nâng cao thu nhập; doanh nghiệp có nguồn nhân lực phù hợp để phát triển sản xuất.
