Độ tuổi trung bình bắt đầu sử dụng thuốc lá tại Việt Nam chỉ khoảng 16,9 tuổi. Ảnh: Cao Thơm
Ngăn chặn từ gốc nguy cơ nghiện nicotine
Theo Bộ Y tế, Việt Nam hiện nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỉ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao, với tỉ lệ 41,1%. Thuốc lá là nguyên nhân gây ra 17,8% số ca tử vong tại Việt Nam, đồng thời gây thiệt hại kinh tế gấp 5 lần nguồn thu thuế từ thuốc lá.
PGS.TS Vũ Văn Giáp - Phó Giám đốc Phụ trách Bệnh viện Bạch Mai - cho biết, khói thuốc lá chứa khoảng 7.000 hóa chất, trong đó có 69 chất gây ung thư, là nguyên nhân của 25 nhóm bệnh, gồm 11 loại ung thư, bệnh tim mạch, hô hấp và ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản. Ước tính, cứ 2 người hút thuốc thì có 1 người tử vong sớm. Tuy nhiên, hoàn toàn có thể phòng tránh những nguy cơ này bằng cách không hút thuốc lá.
Đáng chú ý, theo TS.BS Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, thuốc lá truyền thống gây ra hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm tại Việt Nam, trong đó có hơn 18.000 người không hút thuốc nhưng tử vong do tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Những con số này cho thấy tác hại của thuốc lá không chỉ dừng lại ở người trực tiếp sử dụng mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến gia đình và cộng đồng.
Trong khi đó, nicotine là chất gây nghiện mạnh, khiến người sử dụng rất khó từ bỏ khi đã hình thành sự lệ thuộc. Đặc biệt, việc tiếp xúc với nicotine trong giai đoạn não bộ đang phát triển có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, trí nhớ và kiểm soát hành vi của thanh thiếu niên.
"Cần bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên ngay từ đầu, không để các em tiếp cận và sử dụng các sản phẩm chứa nicotine", TS.BS Nguyễn Trung Nguyên cho hay.
Thuốc lá thế hệ mới và cái bẫy với giới trẻ
Một trong những thách thức lớn hiện nay là sự xuất hiện của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng với thiết kế bắt mắt, nhiều hương vị, dễ ngụy trang dưới hình thức các thiết bị điện tử thông thường.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), báo cáo tháng 10.2025 cho biết thế giới có hơn 100 triệu người sử dụng thuốc lá điện tử, trong đó ít nhất 15 triệu là trẻ em từ 13-15 tuổi.
Tại Việt Nam, theo số liệu từ Bộ Y tế, tỉ lệ học sinh từ 13-17 tuổi sử dụng thuốc lá điện tử tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023.
Thực tế tại Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cũng ghi nhận những trường hợp thanh thiếu niên nhập viện do sử dụng thuốc lá điện tử, trong đó có bệnh nhân mới 16-17 tuổi xuất hiện tổn thương phổi và suy giảm chức năng hô hấp.
Tăng cảnh báo sức khỏe, giảm sức hấp dẫn của thuốc lá
Các biện pháp kiểm soát nguồn cung và ngăn chặn người trẻ tiếp cận nicotine, việc tăng cường cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá cũng được các chuyên gia đánh giá là giải pháp cần thiết.
Bên cạnh các biện pháp kiểm soát nguồn cung và ngăn chặn người trẻ tiếp cận nicotine, việc tăng cường cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá cũng được các chuyên gia đánh giá là giải pháp cần thiết.
Hiện nay, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá quy định cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh phải chiếm ít nhất 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao bì. Tuy nhiên, Việt Nam đã sử dụng bộ 6 mẫu cảnh báo từ năm 2013.
Trong khi đó, xu hướng quốc tế ngày càng mở rộng diện tích cảnh báo. Theo Báo cáo tình hình cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá toàn cầu năm 2025 của Canadian Cancer Society, có 77 quốc gia và vùng lãnh thổ áp dụng diện tích cảnh báo trung bình từ 65% trở lên; 25 quốc gia đạt từ 75% và 11 quốc gia đạt từ 85% trở lên.
Tại Đông Nam Á, Thái Lan áp dụng cảnh báo chiếm 85% diện tích cả hai mặt bao bì; Đông Timor áp dụng 85% ở mặt trước và 100% ở mặt sau. Trong khi đó, Việt Nam vẫn duy trì mức 50%, thuộc nhóm có diện tích cảnh báo thấp trong khu vực ASEAN.
Từ thực tiễn này, đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lên ít nhất 85% mỗi mặt chính trước và sau bao bì thuốc lá được xem là bước đi cần thiết.
Cảnh báo bằng hình ảnh với diện tích lớn không chỉ giúp người tiêu dùng nhận diện rõ hơn những nguy cơ đối với sức khỏe mà còn làm giảm sức hấp dẫn của bao bì, góp phần ngăn ngừa thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc.
TS.BS Nguyễn Trung Nguyên nhấn mạnh: Xây dựng thế hệ Việt Nam không khói thuốc cần sự chung tay của gia đình, nhà trường và xã hội, từ giáo dục phòng ngừa, kiểm soát thị trường đến hỗ trợ cai nghiện. Ngăn người trẻ hút thuốc hôm nay chính là đầu tư cho sức khỏe cộng đồng và tương lai đất nước.
