Tài chính số bước vào giai đoạn lấy dữ liệu và AI làm động lực

Hội thảo - Triển lãm về Tài chính số trong quản lý ngân sách nhà nước năm 2026 - Vietnam Digital Finance 2026.

Biến kho dữ liệu thành nguồn lực cho điều hành

Sau một giai đoạn tập trung số hóa quy trình, phát triển hạ tầng và đưa dịch vụ lên môi trường số, chuyển đổi số ngành Tài chính đang đứng trước yêu cầu cao hơn. Trọng tâm giờ đây là biến khối lượng dữ liệu ngày càng lớn thành nguồn lực phục vụ quản lý, điều hành, dự báo chính sách, đồng thời nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công.

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Việt Hà, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số (Bộ Tài chính) nhấn mạnh yêu cầu lấy dữ liệu làm nguồn lực cốt lõi, kết nối và chia sẻ làm phương thức vận hành, AI cùng các công nghệ số làm công cụ. Hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp sẽ trở thành thước đo cho quá trình chuyển đổi.

Theo định hướng này, ngành Tài chính cần thực hiện bốn chuyển đổi lớn: từ số hóa sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ ứng dụng AI riêng lẻ sang xây dựng năng lực AI toàn ngành; từ những hệ thống khép kín sang hệ sinh thái kết nối, liên thông; từ cách tiếp cận an toàn ở khâu sau sang nguyên tắc bảo đảm an toàn ngay từ thiết kế.

Ông Nguyễn Việt Hà, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số (Bộ Tài chính) phát biểu khai mạc chương trình.

Sự thay đổi ấy cho thấy chuyển đổi số đang đi sâu hơn vào mô hình quản trị. Giá trị của công nghệ sẽ được đo bằng khả năng hỗ trợ ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn, giảm thủ tục, tiết kiệm nguồn lực và phát hiện sớm rủi ro. Đây cũng là cơ sở để xây dựng một nền tài chính hiện đại, minh bạch, có khả năng thích ứng trước những biến động ngày càng nhanh.

VDF-2026 được kỳ vọng trở thành nơi nhận diện những bài toán cần giải quyết ngay: dữ liệu kết nối ra sao để có thể khai thác hiệu quả; AI nên ưu tiên cho nghiệp vụ nào; hạ tầng nào đáp ứng yêu cầu triển khai AI quy mô lớn; đổi mới công nghệ cần được tổ chức thế nào để tốc độ luôn song hành với an toàn, bảo mật và trách nhiệm con người.

Một hệ sinh thái tài chính số thông minh trước hết cần dữ liệu đủ tốt để vận hành. Tại phiên toàn thể, Đại tá Hà Nam Trung, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia (Bộ Công an) cho rằng dữ liệu cần thực sự trở thành hạ tầng nền tảng, cung cấp nguồn lực cho phân tích, dự báo và điều hành trong toàn bộ hệ sinh thái tài chính số.

Điều đó đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ trạng thái “có cơ sở dữ liệu” sang khai thác được giá trị của dữ liệu. Khi dữ liệu tài chính được chuẩn hóa, kết nối và tái sử dụng hiệu quả, nhiều thông tin người dân, doanh nghiệp từng phải kê khai lại có thể được chia sẻ giữa các hệ thống. Qua đó, thủ tục hành chính được rút ngắn, chi phí tuân thủ tiếp tục giảm.

Đại tá Hà Nam Trung, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia (Bộ Công an) chia sẻ tại chương trình.

Cùng với khả năng kết nối là yêu cầu về chất lượng và an toàn dữ liệu. Theo Đại tá Hà Nam Trung, an ninh, quản lý, giám sát và kiểm toán dữ liệu cần được thiết kế ngay từ đầu, duy trì xuyên suốt vòng đời dữ liệu. Đây là điều kiện quan trọng khi AI ngày càng tham gia sâu vào các hoạt động phân tích, hỗ trợ quyết định và cung cấp dịch vụ tài chính số.

Việt Nam đã hình thành nhiều nền tảng quan trọng, từ hành lang pháp lý về dữ liệu, hạ tầng Trung tâm Dữ liệu quốc gia đến các cơ sở dữ liệu quy mô lớn của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Vấn đề của giai đoạn tiếp theo vì thế nằm ở chất lượng dữ liệu, mức độ liên thông và khả năng chuyển dữ liệu thành giá trị phục vụ thực tiễn.

Theo định hướng được trao đổi tại VDF-2026, quá trình chuẩn hóa, làm sạch, kết nối và chia sẻ dữ liệu cần tiếp tục được thúc đẩy giữa các bộ, ngành, tổ chức tài chính, ngân hàng và cộng đồng doanh nghiệp. Khi những “kho dữ liệu” có thể liên thông an toàn, năng lực phân tích và dự báo sẽ được nâng lên, tạo thêm nền tảng cho điều hành chính sách dựa trên dữ liệu.

Đưa AI vào những bài toán thực chất của ngành Tài chính

Chuyển đổi số đang bước vào giai đoạn phát triển sâu hơn, khi AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và các nền tảng số ngày càng tham gia trực tiếp vào hoạt động quản trị. Trong tiến trình đó, dữ liệu trở thành nguồn lực quan trọng để nâng cao năng lực phân tích, dự báo, hỗ trợ ra quyết định, đồng thời mở ra dư địa đổi mới phương thức quản lý và cung cấp dịch vụ công.

Nền tảng cho bước chuyển này đang được củng cố bởi nhiều chủ trương lớn, trong đó có Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Chương trình chuyển đổi số quốc gia; Chiến lược dữ liệu quốc gia; Chiến lược phát triển Chính phủ số cùng các chương trình phát triển kinh tế số, xã hội số.

Trong dòng chảy đó, Bộ Tài chính đang đẩy nhanh chuyển đổi số theo hướng xây dựng nền tài chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả và an toàn, lấy dữ liệu làm nền tảng cho quản trị và ra quyết định. Trọng tâm đang dịch chuyển từ số hóa quy trình, xây dựng các hệ thống riêng lẻ sang kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu trên phạm vi toàn ngành.

Ông Nguyễn Minh Ngọc, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số (Bộ Tài chính) trao đổi tại chương trình.

Thông tin tại Hội thảo, ông Nguyễn Minh Ngọc, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số (Bộ Tài chính) nhấn mạnh, bước sang giai đoạn mới, ngành Tài chính cần tiến tới quản trị dựa trên dữ liệu được kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả; từng bước đưa AI vào hỗ trợ nghiệp vụ, phân tích, dự báo và quá trình ra quyết định.

Định hướng này đang được triển khai trên nhiều lĩnh vực trọng yếu như thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, dự trữ nhà nước, doanh nghiệp, thống kê và bảo hiểm xã hội. Việc ứng dụng AI, phân tích dữ liệu lớn, điện toán đám mây cùng các công nghệ tiên tiến được kỳ vọng tạo thêm năng lực xử lý dữ liệu, nhận diện rủi ro và nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

Bước chuyển đó được cụ thể hóa trong Chiến lược Chuyển đổi số của Bộ Tài chính đến năm 2030, phê duyệt tại Quyết định số 3546/QĐ-BTC ngày 20/10/2025. Chiến lược xác định tầm nhìn xây dựng ngành Tài chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả, có khả năng thích ứng cao trên nền tảng công nghệ số và dữ liệu số, đáp ứng yêu cầu quản lý tài chính công trong giai đoạn mới.

Theo mục tiêu đề ra, 100% cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Bộ Tài chính sẽ được tạo lập, cập nhật, khai thác, kết nối và chia sẻ, bảo đảm nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, đồng thời tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính. Đây là nền tảng để dữ liệu thực sự trở thành nguồn lực phục vụ quản lý, điều hành thay vì dừng ở chức năng lưu trữ.

Các đại biểu tham quan khu triển lãm VDF 2026.

Cùng với đó, 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện và có phát sinh hồ sơ trong ba năm gần nhất được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình; 100% hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính được số hóa. Người dân, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ công trực tuyến được định danh, xác thực thông suốt qua VNeID, hướng tới giảm giấy tờ và hạn chế việc cung cấp lại thông tin đã có.

Một mục tiêu đáng chú ý khác là 100% cơ sở dữ liệu đạt cấp độ 4 và 90% đạt cấp độ 5 về mức độ trưởng thành trong quản trị dữ liệu. Những con số này cho thấy yêu cầu chuyển đổi số đã tiến thêm một bước: từ xây dựng cơ sở dữ liệu sang quản trị, kết nối và khai thác dữ liệu có chất lượng, qua đó tạo ra giá trị thiết thực cho hoạt động điều hành.

Khi dữ liệu được chuẩn hóa, liên thông và đặt vào trung tâm của quá trình quản trị, AI sẽ có nền tảng để phát huy hiệu quả trong phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định. Đây cũng là hướng đi để ngành Tài chính chuyển từ “có dữ liệu” sang “tạo giá trị từ dữ liệu”, từng bước hình thành phương thức quản trị tài chính thông minh, chủ động và dựa trên dữ liệu.