Với sự hỗ trợ của Ngân hàng Thế giới (WB), Philippines vừa khởi động Chương trình Chuyển đổi Nông nghiệp Bền vững trị giá 1 tỷ USD. Chương trình đánh dấu bước chuyển lớn trong chiến lược hiện đại hóa nông nghiệp, khi chính phủ hướng tới việc nâng cao năng suất nông nghiệp, tăng cường an ninh lương thực và tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu ở các cộng đồng nông thôn.
Theo Bộ Nông nghiệp Philippines (DA), chương trình Chuyển đổi Nông nghiệp Bền vững Philippines (PSAT), dự kiến sẽ mang lại lợi ích cho ít nhất 5 triệu nông dân thông qua cải thiện dịch vụ nông nghiệp, củng cố chuỗi giá trị và thúc đẩy các hệ thống canh tác thông minh thích ứng khí hậu.
Bộ trưởng Nông nghiệp Francisco Tiu Laurel Jr. cho biết, gói tài chính sẽ hỗ trợ nỗ lực của Chính phủ Philippines trong việc trong việc hiện đại hóa ngành nông nghiệp, nâng cao năng suất, ổn định nguồn cung lương thực và đồng thời bảo vệ sinh kế của hàng triệu người dân Philippines phụ thuộc vào nông nghiệp.
“Khoản tài chính này cho phép chúng ta nâng cao năng suất nông nghiệp, ổn định nguồn cung lương thực và bảo vệ sinh kế của hàng triệu người phụ thuộc vào nông nghiệp”, ông Francisco Tiu Laurel Jr. nhấn mạnh.
Cũng theo ông Francisco Tiu Laurel Jr, bằng cách củng cố chuỗi giá trị và xây dựng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, chúng ta đang hỗ trợ thu nhập nông thôn và củng cố một trụ cột quan trọng của nền kinh tế.
Đáng chú ý, PSAT là dự án đầu tiên tại Philippines áp dụng cơ chế tài trợ Chương trình theo Kết quả “Program-for-Results” của WB, trong đó, việc giải ngân vốn được gắn trực tiếp với các kết quả đã được kiểm chứng thay vì cấp vốn trước như thông thường.
Theo cơ chế này, Chính phủ Philippines phải hoàn thành các chỉ số liên quan đến việc giải ngân cụ thể mới có thể tiếp cận nguồn vốn.
Các quan chức cho biết cơ chế này được thiết kế để cải thiện trách nhiệm giải trình, đảm bảo tiến độ có thể đo lường được và giữ cho chương trình tập trung vào các cải cách thực tế thay vì chỉ chi tiêu đơn thuần.
Mô hình được kỳ vọng sẽ tăng trách nhiệm giải trình, bảo đảm hiệu quả thực thi có thể đo lường được và giữ cho chương trình tập trung vào các cải cách thực chất thay vì chỉ dừng ở chi tiêu ngân sách đơn thuần.
Chính phủ Philippines dự kiến sẽ nhận khoản giải ngân đầu tiên trị giá 300 triệu USD trong năm 2026, nhằm hỗ trợ nền kinh tế trong bối cảnh nước này vẫn chịu áp lực từ giá năng lượng, gián đoạn chuỗi cung ứng và những rủi ro liên quan đến khí hậu.
Ông Zafer Mustafaoğlu, Giám đốc WB phụ trách Philippines, Malaysia và Brunei cho biết, chương trình sẽ giúp nông dân đa dạng hóa sinh kế, tăng thu nhập và quản lý tốt hơn các rủi ro khí hậu.
“Các chương trình này sẽ giúp ít nhất năm triệu nông dân đa dạng hóa sinh kế, tăng thu nhập và quản lý rủi ro khí hậu. Nhờ vậy, cộng đồng nông thôn sẽ được hưởng lợi từ các dịch vụ hiện đại hóa, chuỗi giá trị mạnh mẽ hơn và hệ thống lương thực bền vững hơn,” ông Zafer Mustafaoğlu nói.
Song song với PSAT, Philippines còn triển khai gói hỗ trợ kỹ thuật trị giá 24,5 triệu USD cho chương trình “Hỗ trợ Kỹ thuật Chuyển đổi Nông nghiệp Bền vững”. Trong đó, 14,5 triệu USD do Vương quốc Anh tài trợ thông qua Chương trình Hỗ trợ Chuyển đổi Nông thôn Công bằng.
Theo ông Arnel de Mesa, Trợ lý Bộ trưởng Nông nghiệp phụ trách các vấn đề đặc biệt và Hỗ trợ Phát triển Chính thức, phần hỗ trợ kỹ thuật sẽ tập trung vào các thực hành canh tác bền vững, cải thiện sức khỏe đất, bảo tồn nguồn nước, dịch vụ hệ sinh thái, sản xuất lúa gạo giảm phát thải carbon thấp và sử dụng phân bón hiệu quả.
Đại sứ Anh Sarah Hulton cho biết, sự hỗ trợ của Vương quốc Anh phản ánh nhu cầu chuyển đổi nông nghiệp khi nông dân phải đối mặt với những cơn bão mạnh hơn, lũ lụt và sự gián đoạn chuỗi cung ứng.
“Nông nghiệp nằm ở ngã ba đường của biến đổi khí hậu, an ninh lương thực và tăng trưởng kinh tế. Khi nông dân phải đối mặt với những cơn bão mạnh hơn, lũ lụt và chuỗi cung ứng bị gián đoạn, việc chuyển đổi nông nghiệp không chỉ là một nhiệm vụ kỹ thuật; đó còn là một nhu cầu chiến lược,” bà Hulton nói.
Bên cạnh đó, Chính phủ Philippines cũng xem xét tái cơ cấu chương trình trợ cấp phân bón, thúc đẩy đa dạng hóa cây trồng và phát triển xuất khẩu nông sản. Động thái này cho thấy Philippines đang chuyển mạnh sang mô hình nông nghiệp xanh, phát thải thấp và có khả năng thích ứng khí hậu cao, tương đồng với Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp của Việt Nam tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Trong bối cảnh Philippines vẫn là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam, xu hướng mới này được dự báo sẽ tác động đáng kể tới thương mại gạo song phương trong các năm tới.
Các doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam muốn duy trì thị phần dài hạn tại Philippines sẽ phải chuẩn bị cho các tiêu chuẩn ngày càng cao liên quan đến phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, canh tác bền vững và sử dụng tài nguyên hiệu quả.
Đặc biệt, việc Philippines ưu tiên sản xuất lúa gạo ít phát thải và tăng cường yêu cầu về hệ sinh thái nông nghiệp có thể khiến các nhà nhập khẩu nước này quan tâm hơn tới các vùng nguyên liệu đạt chuẩn xanh, tương tự định hướng của nhiều thị trường phát triển.
Điều này mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng gạo chất lượng cao nhưng đồng thời cũng tạo áp lực buộc ngành lúa gạo Việt Nam phải đẩy nhanh chuyển đổi xanh, giảm phát thải và nâng chuẩn sản xuất nếu muốn giữ lợi thế cạnh tranh tại thị trường Philippines.
