Nhiều yếu tố hỗ trợ kiểm soát lạm phát 4 tháng cuối năm

CPI đảo chiều theo giá nhiên liệu

Diễn biến 8 tháng đầu năm cho thấy CPI tăng, giảm khá rõ theo từng giai đoạn, trong đó giá nhiên liệu là một trong những yếu tố tác động đáng kể đến mặt bằng giá.

Theo báo cáo tổng quan thị trường giá cả tháng 8 và 8 tháng năm 2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), CPI tăng liên tục từ tháng 1 đến tháng 5, giảm trong tháng 6 và tháng 7, sau đó tăng trở lại trong tháng 8. Bình quân mỗi tháng trong 8 tháng đầu năm, CPI tăng 0,44% so với tháng trước.

Cụ thể, CPI tháng 1 tăng 0,05% so với tháng trước; tháng 2 tăng 1,14% khi nhu cầu mua sắm, ăn uống, đi lại trong dịp Tết Nguyên đán tăng cao. Tháng 3, CPI tăng mạnh nhất kể từ đầu năm, ở mức 1,23%, chủ yếu do giá xăng dầu tăng mạnh dưới tác động của thị trường thế giới.

Sang tháng 4, CPI tăng 0,84% khi giá xăng dầu hạ nhiệt nhưng giá gas tăng mạnh. Đến tháng 5, mức tăng giảm còn 0,29%, chủ yếu do giá điện, nước sinh hoạt và vật liệu bảo dưỡng nhà ở tăng.

Xu hướng đảo chiều trong tháng 6 khi CPI giảm 0,39%, chủ yếu nhờ giá xăng dầu giảm mạnh. Tháng 7 tiếp tục giảm 0,12% nhờ giá nhiên liệu cùng một số mặt hàng lương thực, thực phẩm đi xuống. Tuy nhiên, tháng 8, CPI tăng trở lại 0,47% khi giá xăng dầu trong nước được điều chỉnh tăng theo giá thế giới.

Theo Cục Thống kê, CPI tháng 8 tăng 3,57% so với tháng 12/2025 và tăng 4,89% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân 8 tháng, CPI tăng 4,45%; lạm phát cơ bản tăng 4,24%. Trong 11 nhóm hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng chính, có 10 nhóm tăng giá so với tháng trước, riêng hàng ăn và dịch vụ ăn uống giảm 0,03%.

Đáng chú ý, nhóm giao thông tăng 4,09% trong tháng 8, làm CPI chung tăng 0,41 điểm phần trăm trong tổng mức tăng 0,47%. Giá dầu diesel tăng 22,15%, giá xăng tăng 9,53%. Diễn biến này tiếp tục cho thấy mức độ tác động của nhiên liệu tới CPI, khi xăng dầu từng góp phần kéo chỉ số giảm trong tháng 6, tháng 7 nhưng lại trở thành một trong những nguyên nhân chính khiến CPI tăng trở lại trong tháng 8.

Xét trong 8 tháng, tác động lên CPI tập trung chủ yếu ở 3 nhóm hàng. Hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,76%, làm CPI chung tăng 1,70 điểm phần trăm; nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,71%, đóng góp 1,52 điểm phần trăm; giao thông tăng 5,38%, làm CPI tăng thêm 0,54 điểm phần trăm.

Trong đó, diễn biến của một số mặt hàng đầu vào đã có những tín hiệu thuận lợi hơn. Theo Báo cáo kết quả công tác quản lý, điều hành giá 8 tháng đầu năm 2026 và định hướng công tác điều hành giá 4 tháng cuối năm 2026 của Bộ Tài chính, giá dịch vụ vận tải đã hạ nhiệt sau giai đoạn tăng cao. Cước container quốc tế giảm 10-15% so với cao điểm; cước container nội địa giảm 35-40%. Giá cước vận tải đường bộ tại nhiều địa phương giảm 5-40% theo diễn biến giá nhiên liệu.

Vật liệu xây dựng cũng có sự phân hóa. Giá thép tăng mạnh trong tháng 3, duy trì ở mức cao vào cuối quý II nhưng từ tháng 7 đã ổn định hơn; riêng tháng 8 giảm 0,9-4,32% so với tháng trước.

Với các mặt hàng, dịch vụ do Nhà nước quản lý, giá bán lẻ điện bình quân hiện tiếp tục được giữ ổn định. Đối với dịch vụ khám, chữa bệnh, Bộ Y tế đã thực hiện điều chỉnh tại một số cơ sở với mức khoảng 4%, song trong 4 tháng cuối năm chưa thực hiện phần điều chỉnh liên quan đến mức phụ cấp đặc thù và tiền lương cơ sở 2,53 triệu đồng nhằm góp phần thực hiện mục tiêu kiểm soát lạm phát.

Như vậy, dù CPI bình quân 8 tháng đã ở mức 4,45%, diễn biến của vận tải, một số vật liệu xây dựng, nguồn cung lương thực, thực phẩm và việc chủ động lựa chọn thời điểm điều chỉnh giá dịch vụ do Nhà nước quản lý đang tạo những yếu tố hỗ trợ cho công tác điều hành.

Chủ động tạo dư địa cho 4 tháng cuối năm

Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá, Bộ Tài chính cập nhật hai kịch bản lạm phát năm 2026, với CPI bình quân tăng khoảng 4,5% và 5%.

Theo Bộ Tài chính, những tháng cuối năm vẫn có các yếu tố cần theo dõi sát. Việc đẩy mạnh đầu tư công và nhu cầu xây dựng có thể làm tăng nhu cầu vật liệu xây dựng, máy móc, thiết bị và nguyên liệu đầu vào; nhu cầu tiêu dùng thường tăng vào dịp cuối năm. Lộ trình tính đúng, tính đủ một số dịch vụ do Nhà nước quản lý cùng với thiên tai, dịch bệnh cũng có thể tác động đến mặt bằng giá.

Tuy nhiên, báo cáo của Bộ Tài chính đồng thời chỉ ra nhiều yếu tố hỗ trợ kiểm soát lạm phát. Đó là việc tiếp tục thực hiện chính sách giảm thuế, phí, lệ phí; chính sách tiền tệ được điều hành chủ động, linh hoạt; nguồn cung lương thực, thực phẩm trong nước cơ bản ổn định và đáp ứng nhu cầu; việc điều chỉnh giá hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá được rà soát kỹ về thời điểm và mức độ.

Điều này cho thấy trọng tâm 4 tháng cuối năm không phải “đóng băng” giá mà là tận dụng các yếu tố thuận lợi, đồng thời lựa chọn hợp lý mức độ và thời điểm điều chỉnh đối với những mặt hàng có thể chủ động.

Theo TS. Nguyễn Đức Độ, nguyên Phó Viện trưởng Viện Kinh tế - Tài chính, Học viện Tài chính, nếu giá dầu không tăng mạnh, kịch bản cơ sở là CPI cả năm quanh 4,7%; trường hợp giá dầu tăng mạnh, lạm phát có thể lên mức 5% hoặc cao hơn.

Cũng về vấn đề này, TS. Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại, Bộ Công Thương đề xuất, khi điều chỉnh giá hàng hóa do Nhà nước quản lý cần thực hiện nguyên tắc “3 không”: không tăng đồng thời tại nhiều địa phương, không tăng với biên độ lớn và không tăng vào thời điểm giá cả đang biến động mạnh.

Cách tiếp cận thận trọng về thời điểm điều chỉnh cũng phù hợp với định hướng được Bộ Tài chính đưa ra. Theo báo cáo của Bộ, kịch bản điều hành giá tiếp tục được cập nhật theo hướng bảo đảm cân đối cung - cầu các mặt hàng thiết yếu và điều hành giá hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước quản lý theo lộ trình phù hợp, qua đó giữ lạm phát trong mục tiêu Quốc hội, Chính phủ giao.

Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá ngày 4/9, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cũng yêu cầu các bộ, ngành tập trung thực hiện tốt nhiệm vụ kiểm soát giá khi dư địa CPI không còn nhiều. Trong đó, Bộ Tài chính được giao theo dõi sát diễn biến CPI, tổng hợp diễn biến giá các mặt hàng thiết yếu, thường xuyên cập nhật kịch bản lạm phát theo từng quý và cả năm để kịp thời tham mưu giải pháp phù hợp.

Để chủ động điều hành trong 4 tháng còn lại, Bộ Tài chính đề nghị Bộ Công Thương rà soát, cập nhật kịch bản điều hành giá xăng dầu và phương án sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu từ nguồn ngân sách nhà nước tạm ứng; tiếp tục đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, tối ưu công suất các nhà máy lọc dầu, bảo đảm vận hành an toàn, ổn định và không để đứt gãy nguồn cung. Bộ Công Thương cũng cần theo dõi sát thị trường, điều tiết nguồn cung giữa các vùng, miền và bảo đảm đủ điện cho sản xuất, kinh doanh, sinh hoạt.

Đối với các bộ, ngành và địa phương, Bộ Tài chính đề nghị rà soát kịch bản điều hành các mặt hàng do Nhà nước quản lý, trong đó có dịch vụ y tế, giáo dục, đánh giá kỹ và thận trọng tác động lên lạm phát. Đồng thời, chủ động điều tiết sản xuất, bảo đảm nguồn cung hàng hóa tại các địa bàn chịu tác động của thiên tai cũng như nhu cầu tiêu dùng cuối năm; tăng cường quản lý giá cả, thị trường và xử lý nghiêm hành vi lợi dụng thiên tai, dịch bệnh hoặc biến động thị trường để trục lợi, tăng giá bất hợp lý.

Với CPI bình quân 8 tháng tăng 4,45%, dư địa điều hành không còn rộng nhưng các công cụ để kiểm soát mặt bằng giá vẫn còn. Việc chủ động nguồn cung, sử dụng linh hoạt công cụ điều hành xăng dầu, phát huy những yếu tố giảm chi phí đầu vào và bố trí phù hợp lộ trình điều chỉnh giá hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước quản lý sẽ là những yếu tố quan trọng để tạo dư địa, giữ CPI trong tầm kiểm soát trong 4 tháng cuối năm.