 |
| Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, vốn nước ngoài cũng là nguồn lực rất quan trọng. Ảnh: VPQH |
Vay vốn phải đảm bảo an toàn, an ninh tài chính quốc gia
Sáng ngày 12/11, tại phiên chất vấn nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực tài chính, đại biểu Nguyễn Thanh Ngân đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ định hướng, giải pháp huy động vốn vay nước ngoài cho các công trình, dự án trọng điểm quốc gia như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân; đồng thời cho biết khả năng phát hành trái phiếu quốc tế trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030.
Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, theo kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, nguồn vốn trong nước giữ vai trò quan trọng, chủ đạo, song vốn nước ngoài cũng là nguồn lực rất quan trọng. Bộ trưởng nhấn mạnh, việc huy động vốn phải tuân thủ nguyên tắc bảo đảm an toàn tài chính quốc gia, kiểm soát chặt chẽ nợ công, nợ Chính phủ và nghĩa vụ trả nợ của ngân sách nhà nước, chấp hành nghiêm giới hạn Quốc hội cho phép.
Bộ trưởng cho biết, hiện nợ công của Việt Nam ở mức hơn 33% GDP, thấp hơn đáng kể so với mức trần 60% GDP được Quốc hội cho phép. Nợ Chính phủ ở mức khoảng 32%, trong khi giới hạn là không quá 50% GDP. Đây là dư địa quan trọng để Việt Nam chủ động cân đối, huy động nguồn lực cho phát triển, song vẫn phải đặt yêu cầu an toàn lên hàng đầu.
Đề cập nhu cầu vốn cho các công trình trọng điểm, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, các dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng có quy mô vốn rất lớn. Theo khái toán ban đầu, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có tổng mức đầu tư khoảng hơn 1,7 triệu tỷ đồng; dự án đường sắt Hà Nội - Hải Phòng - Lào Cai khoảng 290.000 tỷ đồng.
Với quy mô đầu tư lớn, việc huy động vốn nước ngoài cần được tính toán kỹ lưỡng, không chỉ dừng ở khả năng đáp ứng nhu cầu tài chính mà còn phải xem xét lợi ích tổng thể quốc gia.
Bộ trưởng nhấn mạnh, trong quá trình đàm phán với các nhà tài trợ, đối tác nước ngoài, các dự án trọng điểm quốc gia phải gắn với chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam.
Theo Bộ trưởng, ngay từ khâu lựa chọn công nghệ cần tính toán khả năng tham gia của doanh nghiệp trong nước vào quá trình xây dựng, vận hành, bảo trì, duy tu, sửa chữa hệ thống đường sắt. Đặc biệt, bên cạnh các hạng mục như toa tàu, đường ray, hệ thống thông tin và điều khiển cũng là những lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng, cần được cân nhắc về lựa chọn công nghệ và khả năng làm chủ của doanh nghiệp Việt Nam.
Việc lựa chọn công nghệ phải được đặt trong mối quan hệ với điều kiện vay vốn của nhà tài trợ nước ngoài, thời hạn vay, lãi suất hợp lý và khả năng trả nợ, bảo đảm hiệu quả tổng thể của dự án.
Bộ trưởng khẳng định: “Phải đảm bảo hài hòa lợi ích, đúng nguyên tắc lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ và tạo ra được một nền công nghiệp về đường sắt của quốc gia”.
Đây cũng là nguyên tắc xuyên suốt trong huy động vốn cho các dự án lớn. Theo đó, nguồn vốn vay không chỉ giúp hình thành hạ tầng mà còn phải tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng lực sản xuất trong nước.
“Chúng ta có cái vừa vay vốn vừa có hạ tầng nhưng vừa thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. Đấy là cái nguyên tắc xuyên suốt”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, đồng thời khẳng định không được xem nhẹ yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn tài chính quốc gia.
Chưa phát hành trái phiếu quốc tế khi chi phí cao, sẵn sàng huy động lúc thuận lợi
Về khả năng phát hành trái phiếu Chính phủ trên thị trường quốc tế, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Việt Nam từng phát hành trái phiếu quốc tế vào các năm 2005, 2007 và lần gần nhất là năm 2014. Đến năm 2024, Việt Nam đã thanh toán đầy đủ cả gốc và lãi của các khoản trái phiếu quốc tế đến hạn.
Hiện nay, Bộ Tài chính đang tích cực làm việc với các định chế tài chính quốc tế, nhà đầu tư và tổ chức xếp hạng tín nhiệm nhằm chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho việc huy động vốn trên thị trường quốc tế.
Đáng chú ý, trong tháng 10/2026, tổ chức xếp hạng tín nhiệm R&I (Rating and Investment Information) của Nhật Bản đã nâng xếp hạng tín nhiệm của Việt Nam lên BBB-.
Bộ trưởng cũng cho biết, trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ Tài chính đã tiếp xúc với nhiều tập đoàn tài chính lớn của Nhật Bản. Các tập đoàn này bày tỏ sự quan tâm và sẵn sàng tham gia khi Việt Nam phát hành trái phiếu Chính phủ, trong đó có khả năng phát hành trái phiếu Samurai trên thị trường Nhật Bản với sự hỗ trợ của các tổ chức bảo lãnh như JBIC.
Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, quyết định phát hành trái phiếu quốc tế cần được cân nhắc trên cơ sở 2 yếu tố, trong đó trước hết là chi phí huy động vốn.
Đánh giá điều kiện thị trường hiện nay chưa phù hợp, Bộ trưởng cho biết, lãi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm từng lên tới 5,2% và hiện vẫn duy trì quanh mức 4,8-4,9%. Trong khi đó, mức xếp hạng tín nhiệm của Việt Nam theo Moody's, Fitch và Standard & Poor's hiện ở mức BBB-.
Vì vậy, nếu phát hành vào thời điểm này, chi phí huy động vốn có thể ở mức cao, chưa thực sự phù hợp với yêu cầu hiệu quả và an toàn tài chính.
Dù vậy, Bộ trưởng khẳng định Việt Nam không từ bỏ kế hoạch huy động vốn trên thị trường quốc tế mà sẽ tiếp tục làm việc chặt chẽ với các nhà đầu tư, sẵn sàng phát hành khi điều kiện thuận lợi.
“Cứ ở đâu có vốn rẻ, chi phí hợp lý, điều kiện phù hợp với chúng ta thì chúng ta sẽ vay. Vì nhu cầu chúng ta có”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh.
Theo Bộ trưởng, kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030 có quy mô khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong đó vốn trong nước chiếm khoảng 85%, vốn nước ngoài khoảng 15%. Do đó, việc chủ động tiếp cận các nguồn vốn quốc tế với chi phí hợp lý vẫn có ý nghĩa quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu đầu tư phát triển.
Bộ trưởng cũng phân tích, phát hành trái phiếu Chính phủ quốc tế không chỉ nhằm huy động vốn phục vụ nền kinh tế và đầu tư công mà còn có chức năng tạo lãi suất chuẩn cho thị trường.
Khi Chính phủ phát hành trái phiếu quốc tế, mức lãi suất này sẽ trở thành căn cứ tham chiếu để doanh nghiệp và các tổ chức tài chính Việt Nam xác định chi phí vay khi huy động vốn trên thị trường nước ngoài.
Bởi vậy, việc thường xuyên tiếp cận, huy động vốn trên thị trường quốc tế còn góp phần nâng cao uy tín và vị thế của nền tài chính Việt Nam.
Bộ trưởng cho biết, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục cân nhắc, lựa chọn thời điểm thích hợp và báo cáo Thủ tướng Chính phủ để triển khai việc huy động vốn.
Giải ngân vốn ODA: Phấn đấu rút thời gian chuẩn bị dự án từ 4 năm xuống 18-20 tháng
Cũng tại phiên chất vấn, đại biểu Trình Lam Sinh (Đoàn đại biểu Quốc hội An Giang) nêu thực trạng tỷ lệ giải ngân vốn nước ngoài đến cuối tháng 10/2026 đạt 35,42%, thấp hơn nhiều so với mặt bằng chung giải ngân vốn trong nước. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến khâu chuẩn bị dự án và giải phóng mặt bằng, chiếm tới 25% số dự án.
Trả lời nội dung này, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn thừa nhận giải ngân vốn ODA từ trước đến nay thường thấp hơn, gặp nhiều khó khăn và kéo dài hơn so với vốn trong nước.
Trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu huy động vốn ODA dự kiến rất lớn, với quy mô trên 1 triệu tỷ đồng. Một trong những nguyên nhân khiến tiến độ giải ngân chậm là yêu cầu phải đồng thời đáp ứng quy định pháp luật Việt Nam và các điều kiện của nhà tài trợ.
Để tháo gỡ khó khăn, Bộ Tài chính đã tích cực đàm phán với các nhà tài trợ chủ yếu như: Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), Cơ quan Phát triển Pháp (AFD)..., hướng tới hài hòa thủ tục giữa bên nhận tài trợ và bên tài trợ.
Cùng với đó, Việt Nam đang sửa đổi Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công và các luật liên quan theo hướng tiếp cận với môi trường pháp luật quốc tế, qua đó từng bước đáp ứng tốt hơn yêu cầu của các nhà tài trợ.
Một giải pháp quan trọng khác được Bộ trưởng nhấn mạnh là nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án. Theo đó, dự án cần được chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi phê duyệt, hạn chế tối đa việc phải điều chỉnh trong quá trình triển khai. “Khâu chuẩn bị dự án vô cùng quan trọng”, Bộ trưởng nhấn mạnh.
Bộ trưởng phân tích, đối với các dự án ODA, nếu phải điều chỉnh dự án thì phải xin thư không phản đối của nhà tài trợ. Quy trình này thường mất nhiều thời gian do phải thực hiện qua nhiều cấp, nhiều khâu tại cơ quan tài trợ.
Đáng chú ý, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết: “Bình quân 1 dự án ODA giai đoạn chuẩn bị đến khi giải ngân được thì ít nhất là mất 4 năm. Nay chúng ta cố gắng đặt mục tiêu là rút xuống từ 18 đến 20 tháng”.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần đặc biệt chú trọng trách nhiệm chuẩn bị dự án của các địa phương, nhất là công tác giải phóng mặt bằng. Đây là khâu có ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai các dự án đầu tư công nói chung, không chỉ riêng các dự án sử dụng vốn ODA.
