Hạ tầng đường bộ thiệt hại trên 500 tỷ đồng năm 2025, đặt ra nhiều thách thức

Năm 2025, khu vực Biển Đông xuất hiện tới 15 cơn bão và 6 áp thấp nhiệt đới, cao hơn trung bình nhiều năm từ 6 - 7 cơn. Đáng chú ý, hơn một nửa số cơn bão đạt cường độ rất mạnh, trong đó bão số 9 (Ragasa) đạt cấp 17, trở thành cơn bão mạnh nhất từng được ghi nhận trên Biển Đông.

Năm 2025, chi phí khắc phục, sửa chữa hậu quả thiên tai chỉ riêng với các quốc lộ do Trung ương quản lý đã lên tới khoảng 527 tỷ đồng. Ảnh minh họa: ĐBVN

Tình hình thiên tai bất thường, hiếm gặp trong lịch sử

Không chỉ bão mạnh, năm 2025 còn chứng kiến những kỷ lục mưa hiếm gặp. Lượng mưa 24 giờ tại khu vực Bạch Mã (TP. Huế) đạt tới 1.739 mm, đứng thứ hai thế giới kể từ khi có số liệu quan trắc. Nhiều khu vực trên cả nước liên tục ghi nhận mưa lớn đạt ngưỡng rủi ro thiên tai cấp 4 – cấp cao nhất đối với hiện tượng mưa.

Thiên tai năm 2025 đã làm 468 người chết và mất tích, 730 người bị thương; thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 100.000 tỷ đồng. Riêng đối với các quốc lộ do Trung ương quản lý, chi phí khắc phục, sửa chữa hậu quả thiên tai lên tới khoảng 527 tỷ đồng – mức cao hơn nhiều so với các năm trước.

Hệ quả là lũ lớn, lũ quét, ngập lụt diện rộng và sạt lở nghiêm trọng xảy ra trên hầu hết các vùng miền, từ Bắc Bộ, Trung Bộ, Tây Nguyên đến Đồng bằng sông Cửu Long, gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng cho kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ.

Thống kê của Cục Đường bộ Việt Nam cho thấy, riêng trong năm 2025, mưa bão đã gây ra 5.173 vị trí sạt taluy dương trên các quốc lộ do 4 Khu Quản lý đường bộ trực tiếp quản lý, với tổng khối lượng đất, đá sạt lở gần 1,7 triệu m³. Bên cạnh đó là 166 vị trí sạt taluy âm, với tổng chiều dài nền đường bị sụt lở gần 4.000 m.

Sạt lở tập trung chủ yếu trên các tuyến đường đi qua khu vực miền núi, trung du như Quốc lộ 6, đường Hồ Chí Minh, nhánh Tây đường Hồ Chí Minh, đường Trường Sơn Đông và nhiều tuyến quốc lộ trọng yếu khác. Đặc biệt, trong các tháng cao điểm mưa bão, nhiều sự cố nghiêm trọng đã xảy ra trên các tuyến cao tốc như La Sơn – Hòa Liên, La Sơn – Túy Loan, gây ách tắc giao thông kéo dài, ảnh hưởng lớn đến đời sống dân sinh và công tác cứu hộ, cứu nạn.

Tại khu vực miền Trung và Tây Nguyên, hàng loạt đèo trọng yếu như Khánh Lê, Mimosa, Prenn, Ngoạn Mục, Gia Bắc, Lò Xo… liên tiếp xảy ra sạt lở lớn, chia cắt giao thông nhiều ngày. Đáng chú ý, vụ sạt lở nghiêm trọng tại đèo Khánh Lê (Quốc lộ 27C) đã gây thiệt hại đặc biệt lớn về người, để lại hậu quả đau lòng và những cảnh báo sâu sắc về mức độ rủi ro thiên tai hiện nay.

Ứng dụng công nghệ, ưu tiên an toàn, bền vững

Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, thiệt hại đối với kết cấu hạ tầng đường bộ thể hiện trên nhiều phương diện: Đứt gãy đường, ngập nước, sạt lở nền đường, hư hỏng cầu, cống, mặt đường, hệ thống an toàn giao thông.

Đối với các tuyến quốc lộ đã phân cấp cho địa phương quản lý và hệ thống đường địa phương, tổng mức thiệt hại lên tới hàng nghìn tỷ đồng, nhiều khu dân cư bị cô lập, giao thông gián đoạn kéo dài.

Phân tích của Cục Đường bộ Việt Nam cho thấy, nguyên nhân gây ra ngập lụt, sạt lở, trôi cầu, đứt đường không xuất phát từ một yếu tố đơn lẻ mà là sự cộng hưởng của nhiều nhóm nguyên nhân.

Cụ thể, do tác động trực tiếp của mưa lớn kéo dài, mưa chồng mưa, lũ chồng lũ, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan, cùng với địa hình đồi núi dốc, địa chất kém ổn định, mực nước ngầm tăng cao làm giảm khả năng ổn định mái dốc, là điều kiện thuận lợi cho sạt lở phát sinh.

Thiên tai năm 2025 là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ về tính cấp bách của việc xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đường bộ an toàn, bền vững, có khả năng thích ứng cao trước biến đổi khí hậu. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là nhiệm vụ chiến lược lâu dài của ngành Đường bộ trong giai đoạn phát triển mới.

Bên cạnh đó, nhiều công trình giao thông được thiết kế theo các tiêu chuẩn cũ, với tần suất lũ tính toán thấp, chưa cập nhật đầy đủ các kịch bản khí hậu mới. Một số tuyến đường chưa được đầu tư đồng bộ các giải pháp phòng, chống sạt lở như hầm, cầu cạn, tường chắn, gia cố mái dốc… do hạn chế về nguồn lực cũng là nguyên nhân gây ra hậu quả như trên.

Thực tế cho thấy, các tuyến cao tốc, quốc lộ được đầu tư quy mô lớn, đồng bộ có khả năng chống chịu tốt hơn, thiệt hại do thiên tai thấp hơn đáng kể so với các tuyến đường cấp thấp và đường địa phương.

Trước những thách thức ngày càng lớn, Cục Đường bộ Việt Nam xác định công tác phòng, chống và thích ứng với thiên tai phải được đặt ở vị trí trung tâm trong toàn bộ chu trình phát triển kết cấu hạ tầng đường bộ, từ quy hoạch, đầu tư xây dựng đến quản lý, bảo trì và khai thác.

Cục Đường bộ Việt Nam cũng xác định cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật; rà soát, sửa đổi các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật theo hướng cập nhật các chỉ số khí hậu cực đoan. Việc lựa chọn hướng tuyến, giải pháp thiết kế phải ưu tiên an toàn, bền vững, tránh các khu vực địa hình, địa chất phức tạp; đồng thời tăng cường áp dụng các giải pháp công trình hiện đại như cầu cạn, hầm xuyên núi, hệ thống quan trắc và cảnh báo sạt lở.

Cùng với đó, Cục xác định đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong giám sát, dự báo, quản lý rủi ro thiên tai; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về sạt lở, mưa lũ và sự cố đường bộ, phục vụ chỉ đạo điều hành kịp thời, hiệu quả.