Bộ Tài chính yêu cầu tăng cường chấn chỉnh quản lý, sử dụng nhà thầu phụ đảm bảo kỷ luật triển khai dự án

Tăng cường các biện pháp giám sát sử dụng nhà thầu phụ

Cụ thể, Bộ Tài chính yêu cầu các đơn vị thuộc Bộ, các Tập đoàn kinh tế, Tổng công ty nhà nước do Bộ Tài chính là đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước (các Tập đoàn kinh tế, Tổng công ty nhà nước) tăng cường kiểm tra, giám sát nội bộ công tác thực hiện, sử dụng nhà thầu phụ tại các gói thầu, dự án thuộc phạm vi quản lý, tập trung vào các gói thầu, dự án quan trọng, trọng điểm, gói thầu có giá trị lớn, chậm tiến độ, có nhiều thành viên liên danh hoặc sử dụng nhiều nhà thầu phụ. Đồng thời xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi quản lý có hành vi vi phạm hoặc thiếu trách nhiệm trong công tác thực hiện hợp đồng, quản lý nhà thầu phụ.

Công văn nêu rõ các Tập đoàn kinh tế, Tổng công ty nhà nước chỉ đạo các chủ đầu tư thuộc phạm vi quản lý thực hiện nghiêm yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ tại Chỉ thị 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 về việc tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả, trách nhiệm trong công tác đấu thầu, trong đó tập trung một số nội dung trọng tâm sau:

Thứ nhất, rà soát danh sách nhà thầu phụ, nhà thầu phụ đặc biệt (nếu có); phạm vi, khối lượng công việc, giá trị và tỷ lệ công việc dành cho nhà thầu phụ trong hợp đồng đã ký. Kiểm soát chặt chẽ việc bổ sung, thay thế nhà thầu phụ hoặc thay đổi phạm vi công việc sử dụng thầu phụ nêu trong hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất, bảo đảm không dẫn đến chuyển nhượng thầu trái quy định của pháp luật.

Thứ hai, yêu cầu nhà thầu thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong việc quản lý, kiểm soát chất lượng, tiến độ và các nghĩa vụ khác theo hợp đồng đối với phần công việc do nhà thầu phụ thực hiện. Việc sử dụng nhà thầu phụ không làm thay đổi trách nhiệm của nhà thầu trong hợp đồng đã ký với chủ đầu tư.

Thứ ba, yêu cầu tư vấn giám sát, tư vấn quản lý dự án phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo hợp đồng tư vấn đã ký với chủ đầu tư và quy định của pháp luật; kịp thời phát hiện, báo cáo chủ đầu tư về các sai sót, vi phạm của nhà thầu trong việc huy động, sử dụng thầu phụ.

Thứ tư, chủ động rà soát, khắc phục các tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý hợp đồng với nhà thầu, không để các thiếu sót nhỏ tích tụ thành các vi phạm lớn. Tăng cường kiểm tra thực tế việc nhà thầu trực tiếp tổ chức thực hiện các phần công việc thuộc trách nhiệm của mình; kiểm tra việc huy động nhân công, thiết bị, vật tư và tổ chức, cá nhân tham gia thực hiện để xác định đúng chủ thể trực tiếp thực hiện công việc của hợp đồng, gói thầu.

Thứ năm, kiểm tra, xác minh khi có dấu hiệu nhà thầu chuyển nhượng thầu trái quy định của pháp luật và kịp thời áp dụng biện pháp theo thẩm quyền để ngăn chặn. Trường hợp có căn cứ xác định nhà thầu thực hiện hành vi chuyển nhượng thầu trái quy định của pháp luật thì xử lý nhà thầu vi phạm theo quy định của hợp đồng và quy định của pháp luật; kịp thời báo cáo người có thẩm quyền xem xét, quyết định cấm tham gia hoạt động đấu thầu đối với nhà thầu vi phạm; chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền để xem xét, xử lý khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Thứ sáu, cập nhật, công khai đầy đủ thông tin về kết quả thực hiện hợp đồng, thông tin vi phạm của nhà thầu (nếu có) tại các gói thầu, dự án thuộc phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của Luật Đấu thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo quy định của pháp luật.

Bộ Tài chính giao Cục Kế hoạch - Tài chính theo chức năng, nhiệm vụ được giao chủ trì, phối hợp với Cục Quản lý đấu thầu và các đơn vị có liên quan tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động đấu thầu trong nội ngành Tài chính, trong đó tập trung kiểm tra, giám sát việc thực hiện hợp đồng, sử dụng nhà thầu phụ tại các gói thầu, dự án quan trọng, trọng điểm của Bộ để phòng ngừa, xử lý các vi phạm (nếu có).

Khắc phục triệt để tình trạng bán thầu, lạm dụng nhà thầu phụ

Các giải pháp kịp thời và quyết liệt của Bộ Tài chính đưa ra nói trên được kỳ vọng sẽ góp phần chấn chỉnh và xử lý triệt để những tồn tại bất cập nổi cộm trong thực tế hoạt động đấu thầu thời gian qua, đặc biệt là tình trạng “bán thầu” và chuyển nhượng thầu trái phép.

Thực tế cho thấy, bên cạnh những nhà thầu thực hiện nghiêm chỉnh, tuân thủ các quy định của Nhà nước về triển khai thực hiện gói thầu, dự án sau khi trúng thầu, vẫn còn tình trạng nhiều nhà thầu chính sau khi trúng thầu đã tự ý bổ sung, thay thế nhà thầu phụ hoặc thay đổi phạm vi công việc vượt mức cho phép mà không thông qua hồ sơ mời thầu hay sự phê duyệt của chủ đầu tư.

Điều này dẫn đến việc chuyển nhượng thầu trái quy định pháp luật, năng lực thầu phụ không đảm bảo ảnh hưởng tới tiến độ và chất lượng của dự án. Trong đó, đáng quan ngại là nhiều nhà thầu phụ tham gia dự án lớn nhưng thiếu chứng chỉ năng lực xây dựng phù hợp theo quy định, dẫn tới việc thi công không đạt chuẩn kỹ thuật, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng công trình hoặc thậm chí là xé nhỏ gói thầu gây chậm tiến độ. Thậm chí có những dự án nhà thầu trúng thầu lạm dụng quá nhiều nhà thầu phụ hoặc sử dụng các lớp thầu phụ trung gian (thầu phụ của thầu phụ) làm xé nhỏ gói thầu. Hệ quả là công tác quản lý bị phân tán, gây ra tình trạng chậm tiến độ kéo dài ở các dự án trọng điểm.

Bên cạnh đó, một vấn đề đáng lưu ý là việc tự ý sử dụng nhà thầu phụ còn dẫn tới quản lý lỏng lẻo trong kiểm soát chuỗi thanh toán khi nhà thầu chính không quản lý rõ ràng khối lượng - tiến độ của thầu phụ, dẫn đến tranh chấp chi phí, nợ đọng lương công nhân hoặc giữ tiền thanh toán của thầu phụ, dẫn tới gây mất an toàn lao động và ô nhiễm môi trường thi công, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và chất lượng của dự án.

Theo Cục Quản lý đấu thầu, nguyên nhân cốt lõi của thực trạng này xuất phát từ việc buông lỏng quản lý từ Chủ đầu tư và Tư vấn giám sát Chủ đầu tư và các đơn vị tư vấn quản lý dự án chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ giám sát nội bộ; chậm trễ trong việc rà soát danh sách, kiểm tra tỷ lệ khối lượng công việc giao cho nhà thầu phụ.

Đồng thời, nhà thầu chính né tránh trách nhiệm trong quản lý toàn bộ việc triển khai dự án. Thực tế cho thấy mặc dù pháp luật đã quy định việc sử dụng nhà thầu phụ không làm thay đổi trách nhiệm toàn diện của nhà thầu chính trước chủ đầu tư, song nhiều nhà thầu chính vẫn có tâm lý phó mặc, không quản lý chặt chẽ chất lượng và nghĩa vụ của thầu phụ, dẫn tới hàng loạt các hệ lụy ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp việc triển khai thực hiện gói thầu đúng như mục tiêu và các điều kiện, tiêu chuẩn trúng thầu.

Ngoài ra, một nguyên nhân nữa cũng dẫn tới tình trạng lỏng lẻo, tùy tiện trong sử dụng nhà thầu phụ là ranh giới pháp lý chưa thực sự rõ ràng. Theo đó, các tiêu chí phân biệt giữa việc “sử dụng nhà thầu phụ hợp pháp” và “chuyển nhượng thầu trái phép” trong thực tế triển khai các dự án lớn còn mập mờ, gây khó khăn cho việc xử lý vi phạm tận gốc.

Cùng với đó, việc thiếu các công cụ quản lý hiện đại có hiệu quả khi nhiều nhà thầu chính vẫn áp dụng các phương thức quản lý thủ công, thiếu công cụ số hóa để nắm bắt chính xác tiến độ, dòng tiền và nguồn lực của thầu phụ theo thời gian thực cũng dẫn tới những bất cập trong việc sử dụng nhà thầu phụ, gây ảnh hưởng đến chất lượng và tiến độ triển khai dự án.

Siết kỷ luật sử dụng nhà thầu phụ đảm bảo tiến độ và chất lượng các dự án

Cục Quản lý đấu thầu cho biết, việc áp dụng đồng bộ các giải pháp được đưa ra tại Công văn 14422/BTC-QLĐT sẽ góp phần gia tăng kỷ luật trong sử dụng nhà thầu phụ tại các gói thầu tại các tập đoàn, tổng công ty do Bộ Tài chính đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước, từ đó chấn chỉnh và cải thiện hiệu quả quản lý trong triển khai các dự án.

Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp tại Công văn số 14422/BTC-QLĐT sẽ góp phần gia tăng kỷ luật trong sử dụng nhà thầu phụ tại các gói thầu tại các tập đoàn, tổng công ty do Bộ Tài chính đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước.

Đặc biệt, các giải pháp được kỳ vọng sẽ phát huy hiệu lực, hiệu quả quản lý với việc yêu cầu các đơn vị tập trung vào tăng cường kiểm tra, rà soát hồ sơ pháp lý và hợp đồng, kiểm tra danh sách và khối lượng, yêu cầu chủ đầu tư phải rà soát kỹ danh sách nhà thầu phụ, nhà thầu phụ đặc biệt, phạm vi công việc, giá trị và tỷ lệ phần trăm giao thầu phụ so với hợp đồng đã ký. Kiểm soát chặt chẽ việc thay đổi nhà thầu, mọi việc bổ sung, thay thế nhà thầu phụ hoặc thay đổi phạm vi công việc so với Hồ sơ dự thầu phải được chấp thuận hợp pháp, tuân thủ đúng tỷ lệ tối đa quy định tại Nghị định 349/2026/NĐ-CP.

Đồng thời các nhà thầu phải có trách nhiệm đánh giá chứng chỉ năng lực của các đơn vị, đảm bảo tất cả nhà thầu phụ đều có đủ chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng phù hợp với cấp và loại công trình thực hiện; kiểm soát chặt chẽ hoạt động thi công thực tế tại công trường.

Cục Quản lý đấu thầu cũng đặc biệt nhấn mạnh trách nhiệm nhà thầu chính trong các giải pháp đưa ra tại Công văn, theo đó, việc sử dụng nhà thầu phụ không làm thay đổi nghĩa vụ của nhà thầu chính, đơn vị này phải chịu trách nhiệm toàn diện trước chủ đầu tư về chất lượng và tiến độ. Cần kịp thời và thường xuyên đối chiếu thực tế nhân sự, máy móc với danh sách đăng ký và giám sát chặt chẽ hiện trường.