Tin mới
A- A A+ | Trong Tăng tương phản Giảm tương phản

Bài 4: Tái cơ cấu thực chất - “chìa khóa” cho tăng trưởng

Nguồn lực lớn chỉ trở thành động lực lớn khi được đặt đúng chỗ và vận hành đúng cách. Để dẫn dắt tăng trưởng 2 con số cho cả giai đoạn 2026-2030, khu vực doanh nghiệp nhà nước đang bước vào một cuộc tái cơ cấu thực chất. Trong đó, tái cơ cấu không dừng ở việc sắp xếp lại sở hữu, mà là phân bổ lại nguồn lực, đổi mới quản trị, trao quyền và bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm, dám sáng tạo vì lợi ích chung.

Bài 4: Tái cơ cấu thực chất - “chìa khóa” cho tăng trưởng
Để dẫn dắt tăng trưởng 2 con số cho cả giai đoạn 2026-2030, khu vực doanh nghiệp nhà nước đang bước vào một cuộc tái cơ cấu thực chất.

Nền tảng vững vàng, yêu cầu tái cơ cấu thực chất

Những tháng cuối năm 2026, bức tranh kinh doanh của khu vực doanh nghiệp nhà nước mang nhiều gam màu sáng. Nhiều tập đoàn, tổng công ty về đích sớm chỉ tiêu nộp ngân sách, lợi nhuận vượt kế hoạch năm, đồng thời bảo đảm nguồn cung điện, xăng dầu, than, khí và các dịch vụ thiết yếu trong một năm nhiều biến động.

Theo báo cáo của Chính phủ gửi Quốc hội về hoạt động đầu tư, quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp năm 2024, các doanh nghiệp có vốn nhà nước đã nộp ngân sách gần 440.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 25% tổng thu ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, từ “làm tốt” đến “dẫn dắt” vẫn là một bước tiến lớn.

Để thực hiện bước tiến ấy, khu vực doanh nghiệp nhà nước còn nhiều việc phải làm. Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã thẳng thắn chỉ ra, hiệu quả hoạt động của một bộ phận doanh nghiệp nhà nước chưa tương xứng với vị trí và nguồn lực đang nắm giữ. Nhìn theo hướng tích cực, đó cũng chính là dư địa để tái cơ cấu tạo ra những chuyển biến mới về chất – đúng với yêu cầu “thực chất” xuyên suốt Nghị quyết số 79-NQ/TW.

Tinh thần ấy tiếp tục được khẳng định khi Kết luận số 106-KL/TW ngày 15/10/2026, Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tình hình phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện ngân sách nhà nước năm 2026, kế hoạch năm 2027 yêu cầu năm 2027 cơ cấu lại thực chất doanh nghiệp nhà nước, đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Bài 4: Tái cơ cấu thực chất - “chìa khóa” cho tăng trưởng
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương 4, ngày 16/10/2026. Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Yêu cầu “thực chất” cũng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ngày 16/10/2026: “Chủ trương đúng phải trở thành năng lực phát triển thực chất, được kiểm chứng qua hiệu quả hoạt động của bộ máy của hệ thống chính trị, tạo sức cạnh tranh của nền kinh tế và đời sống Nhân dân”; đồng thời yêu cầu: “Mỗi khoản đầu tư phải tính hiệu quả sử dụng, chi phí vận hành và trách nhiệm quản lý, giữ nghiêm kỷ luật tài chính”.

“Thực chất”, theo bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), nghĩa là cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước giai đoạn tới phải gắn với phân bổ lại nguồn lực, đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, thay vì chủ yếu sắp xếp, cổ phần hóa, thoái vốn như trước.

Cùng quan điểm, ông Phan Đức Hiếu, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước không chỉ là sáp nhập, giải thể hay thoái vốn; mục tiêu cốt lõi là nâng cao hiệu quả.

Ông Hiếu đề xuất xử lý dứt điểm những tồn tại kéo dài về tài chính, pháp lý, đất đai; chuyển từ thoái vốn theo kế hoạch hành chính sang bán vốn theo tín hiệu thị trường; nâng cấp Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) thành quỹ đầu tư nhà nước chuyên nghiệp.

Điều đáng ghi nhận là hành lang pháp lý cho cuộc tái cơ cấu này đã cơ bản được hoàn thiện, với dấu ấn rõ nét của Bộ Tài chính trong vai trò cơ quan tham mưu. Trên nền tảng Luật Quản lý và Đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp số 68/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2025, có hiệu lực từ ngày 1/8/2025, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm – Bộ Tài chính đã chủ trì xây dựng, trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành đồng bộ các văn bản hướng dẫn về quản lý, đầu tư vốn, giám sát, cơ cấu lại vốn và tiêu chí phân loại doanh nghiệp, trong đó có Nghị định số 57/2026/NĐ-CP ngày 12/2/2026 của Chính phủ về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Ngày 7/8/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 52/CĐ-TTg về triển khai công tác cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp nhà nước khẩn trương xây dựng kế hoạch cơ cấu lại vốn giai đoạn 2026-2030, bảo đảm công khai, minh bạch, không để thất thoát, lãng phí.

Gỡ “nút thắt”, trao quyền cho người dám làm

Qua hơn ba thập kỷ sắp xếp, đổi mới, khu vực doanh nghiệp nhà nước đã được thu gọn, tập trung vào các ngành, lĩnh vực then chốt. Theo TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, vấn đề hiện nay không phải là doanh nghiệp nhà nước có nên giữ vai trò dẫn dắt hay không, mà là làm thế nào để doanh nghiệp thực sự có động lực thực hiện vai trò đó.

TS. Nguyễn Đình Cung cho rằng, doanh nghiệp cần quyền tự chủ thực chất trong phạm vi chiến lược được giao, được hưởng thành quả mình tạo ra; hiệu quả phải được đánh giá trên tổng thể hoạt động, không chỉ dựa vào thành bại của từng dự án, bởi trong kinh doanh không thể tránh khỏi rủi ro.

Từ thực tiễn triển khai, ông Đào Trọng Cường, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem), chỉ ra ba vướng mắc lớn nhất của quá trình cổ phần hóa là cơ chế tài chính, nguồn vốn và đất đai, đồng thời cho rằng cần có cơ chế đặc thù hoặc nghị quyết riêng để xử lý dứt điểm.

Đối với thoái vốn, bà Đoàn Thị Kim Dung, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế – tài chính (Bộ Tài chính), nhấn mạnh yêu cầu kiểm toán, định giá tài sản đầy đủ trước khi thay đổi chủ sở hữu. Đây là điều kiện để không thất thoát vốn, tài sản nhà nước.

Theo bà Dung, Nhà nước chỉ nên trực tiếp nắm giữ doanh nghiệp ở những lĩnh vực thực sự cần thiết; ở những lĩnh vực thị trường có thể đảm nhận hiệu quả, nên sử dụng các công cụ như đặt hàng, đấu thầu hoặc hợp tác công - tư.

Để gỡ nút thắt, theo ông Nguyễn Tuấn Linh, đại diện Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), giai đoạn 2026-2030 sẽ tăng cường phân cấp, trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp; tiếp tục tách bạch chức năng quản lý nhà nước với chức năng đại diện chủ sở hữu; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính; đổi mới cổ phần hóa, thoái vốn theo hướng linh hoạt, gắn với nâng cao hiệu quả quản trị và năng lực cạnh tranh.

Chia sẻ quan điểm, ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước, cho rằng, cần tiếp tục đơn giản hóa khung pháp lý, nhất là về định giá tài sản, đồng thời mở rộng phân cấp gắn với hậu kiểm thay cho phê duyệt qua nhiều cấp.

Bài 4: Tái cơ cấu thực chất - “chìa khóa” cho tăng trưởng

Lúc 7 giờ 15 phút ngày 9/11/2026, Liên doanh Việt Nga Vietsovpetro đón dòng dầu thương mại đầu tiên từ giàn BK-26 tại mỏ Bạch Hổ, Lô 09-1, sớm hơn 36 ngày so với kế hoạch được thông qua. Ảnh: Petrovietnam

Những đề xuất ấy đang dần được chuyển thành cơ chế cụ thể cho từng “đầu tàu”. Thực hiện nhiệm vụ được Thủ tướng Chính phủ giao, Bộ Tài chính đã xây dựng các dự thảo nghị định về cơ chế hoạt động, cơ chế quản lý tài chính đặc thù đối với Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) và Tổng công ty Đường sắt Việt Nam.

Với EVN, trên cơ sở đề xuất của Bộ Tài chính, Nghị định số 407/2026/NĐ-CP ngày 12/11/2026 của Chính phủ quy định cơ chế hoạt động, cơ chế quản lý tài chính đặc thù đối với Tập đoàn Điện lực Việt Nam trao cho Hội đồng thành viên Tập đoàn quyền quyết định chuyển giao dự án đầu tư, tài sản, công trình điện lực giữa công ty mẹ và các công ty con do EVN nắm giữ 100% vốn điều lệ theo nguyên trạng, theo giá trị sổ sách, không phải đánh giá lại.

Điểm đáng chú ý, Nghị định nhìn nhận rủi ro, chi phí đầu tư cho những dự án, công trình điện lực không đủ điều kiện triển khai vì cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh quy hoạch hoặc thay đổi chính sách được xử lý từ nguồn lợi nhuận sau thuế, phân bổ tối đa trong 5 năm, trên cơ sở hồ sơ đầy đủ và báo cáo kiểm toán độc lập. Những rủi ro khách quan vì thế đã có “lối ra” minh bạch. Nghị định có hiệu lực từ ngày 28/12/2026 và được áp dụng ngay từ năm tài chính 2026.

Cùng thời điểm, Nghị định số 404/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định cơ chế hoạt động, cơ chế quản lý tài chính đặc thù đối với một số doanh nghiệp do Bộ Quốc phòng là cơ quan đại diện chủ sở hữu, có hiệu lực từ ngày 11/11/2026, mở thêm không gian cho Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel). Viettel được sử dụng Quỹ phát triển khoa học và công nghệ của doanh nghiệp, tối đa 5% thu nhập tính thuế hằng năm, để đầu tư mạo hiểm vào các quỹ đầu tư mạo hiểm, doanh nghiệp, dự án khởi nghiệp sáng tạo.

Đặc biệt, với các dự án đầu tư công nghệ thuộc Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược, doanh nghiệp được cấp có thẩm quyền cho phép thực hiện hợp đồng chuyển giao công nghệ từ nước ngoài ngay trước khi có quyết định đầu tư dự án, giúp rút ngắn đáng kể thời gian tiếp cận công nghệ.

Tháo gỡ những nút thắt, Nhà nước thiết kế cơ chế phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực, đủ linh hoạt để doanh nghiệp đi nhanh, đủ minh bạch để kiểm soát được rủi ro. Đáng chú ý, cách đo “thành công” của doanh nghiệp nhà nước cũng đang thay đổi.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, việc bảo toàn và phát triển vốn nay được xem xét trên tổng thể danh mục đầu tư, thay vì từng dự án riêng lẻ; các khoản đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và cho nhiệm vụ chính trị được đánh giá riêng, không gộp với hiệu quả sản xuất, kinh doanh thông thường. Bộ Tài chính đang nghiên cứu cơ chế thưởng từ phần lợi nhuận vượt kế hoạch theo tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW, dự kiến đánh giá bước đầu vào cuối năm 2026 và đề xuất trong năm 2027. Đây là cơ sở để doanh nghiệp yên tâm hơn khi đầu tư cho đổi mới sáng tạo.

Tái cơ cấu để nguồn lực chảy đúng chỗ

Chưa đầy 3 tháng sau khi Công điện số 52/CĐ-TTg được ban hành, những bước đi đầu tiên đã rõ nét. Trên cơ sở tổng hợp, đề xuất của Bộ Tài chính, ngày 27/10/2026, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quyết định số 2054/QĐ-TTg về kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp giai đoạn 2026-2030, xác định tỷ lệ sở hữu nhà nước đến năm 2030 tại 21 doanh nghiệp, ngân hàng quy mô lớn, theo nguyên tắc giữ quyền chi phối ở lĩnh vực then chốt và mở dư địa cho thị trường tham gia.

Theo đó, Nhà nước tiếp tục nắm giữ 100% vốn tại Agribank; duy trì tỷ lệ sở hữu từ 65% trở lên tại BIDV, Vietcombank và nâng tỷ lệ sở hữu tại VietinBank lên 65% - bảo đảm vai trò chủ lực của các ngân hàng thương mại nhà nước trong dẫn vốn cho nền kinh tế. Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các cơ quan đại diện chủ sở hữu được chủ động lựa chọn thời điểm, hình thức thực hiện phù hợp với diễn biến thị trường.

Đáng chú ý, Nghị quyết số 79-NQ/TW xác định tái cơ cấu toàn diện SCIC theo hướng kinh doanh vốn chuyên nghiệp, tiến tới hình thành Quỹ Đầu tư quốc gia. Cụ thể hóa định hướng đó, Quyết định số 1505/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc giao nhiệm vụ và một số chỉ tiêu cơ bản đối với Chiến lược phát triển của SCIC giai đoạn 2026-2030 vạch ra lộ trình hai bước: giai đoạn 2026-2027, SCIC tập trung hoàn thành phân loại, cơ cấu lại, bán vốn tại các doanh nghiệp trong danh mục, đồng thời hoàn thiện tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực và cơ chế đặc thù của một tổ chức đầu tư chuyên nghiệp; giai đoạn 2028-2030 tiếp tục cơ cấu danh mục, tích lũy nguồn vốn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh vốn.

Theo kế hoạch, SCIC duy trì vốn tại 21 doanh nghiệp chiến lược và bán toàn bộ vốn tại 66 doanh nghiệp. Nguồn lực thu về được dồn cho ba hướng phát triển doanh nghiệp quy mô lớn, hiệu quả cao; đầu tư vào ngành, lĩnh vực then chốt, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; mua bán, sáp nhập và đầu tư quốc tế.

Số liệu cho thấy, sau 20 năm hoạt động đến hết tháng 6/2026, SCIC đạt tổng lợi nhuận trước thuế 121.138 tỷ đồng, nộp ngân sách 111.706 tỷ đồng, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu bình quân 13,2%/năm, vốn chủ sở hữu trên 70.000 tỷ đồng. Ông Nguyễn Chí Thành, Chủ tịch Hội đồng thành viên SCIC cho biết, SCIC đề xuất được giữ lại lợi nhuận để bổ sung vốn điều lệ, hướng tới quy mô khoảng 150.000 tỷ đồng trong 2-3 năm tới, đồng thời mở rộng hợp tác với các quỹ đầu tư quốc gia, đối tác chiến lược có uy tín trên thế giới.

Đi cùng với phân bổ lại nguồn lực là nâng chuẩn quản trị. Nghị quyết số 79-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 có 100% tập đoàn, tổng công ty nhà nước áp dụng các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp theo tiêu chuẩn Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Đảng ủy Bộ Tài chính đã yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty triển khai theo đúng tinh thần này, có lộ trình, kế hoạch cụ thể, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi mô hình quản trị và sản xuất sang tự động hóa, số hóa toàn diện. Theo bà Nguyễn Thu Thủy, quản trị doanh nghiệp cần từng bước tiệm cận các nguyên tắc của OECD, chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế và tiêu chuẩn ESG.

Chuyên gia kinh tế Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam cho rằng, khi tách bạch được vai trò của cơ quan đại diện chủ sở hữu với điều hành doanh nghiệp, can thiệp hành chính sẽ giảm, quyết định đầu tư, kinh doanh sẽ nhanh hơn, doanh nghiệp nhà nước chịu kỷ luật thị trường rõ hơn.

Tập trung vốn vào lĩnh vực then chốt, tách bạch chủ sở hữu với điều hành, đo hiệu quả bằng thước đo tổng thể và bảo vệ người dám nghĩ, dám làm. Đây cũng là những hướng đi lớn của tái cơ cấu thực chất. Tái cơ cấu vì thế không phải nhiệm vụ của riêng một năm, mà là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp nhà nước chứng minh vai trò chủ đạo bằng hiệu quả, đúng như tinh thần của Nghị quyết số 79-NQ/TW.

Khi lợi nhuận tăng tương xứng với quy mô tài sản, khi mỗi đồng vốn đầu tư được giải ngân đúng tiến độ và kéo theo vốn xã hội, khi người làm được bảo vệ và ghi nhận xứng đáng, doanh nghiệp nhà nước mới thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt tăng trưởng và sẵn sàng gánh vác những trách nhiệm lớn hơn trong giai đoạn phát triển mới.

(Còn tiếp)

Bích Thuỷ

Các tin khác

Video

Tin nổi bật