 |
| Công tác dự trữ quốc gia từng bước được hiện đại hóa đáp ứng các yêu cầu mới. |
Tầm nhìn về một chiến lược dự trữ mới
Xăng dầu là mặt hàng chiến lược. Trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng, bất kỳ nền kinh tế nào có độ phụ thuộc cao vào nhập khẩu năng lượng đều phải đối mặt với rủi ro lớn hơn. Vì vậy, Chính phủ đã nhấn mạnh, cần hình thành hệ thống kho dự trữ dầu thô quy mô lớn, duy trì nguồn cung ổn định ít nhất 90 ngày, thực hiện đa dạng hóa nguồn cung. Về lâu dài, chuyển đổi năng lượng và nâng cao năng lực dự trữ chiến lược…
Không chỉ riêng với xăng dầu, nhiều thời điểm, do các nguyên nhân khác nhau, sản xuất trong nước cũng phải đối mặt với các vấn đề do nguồn cung toàn cầu đứt gãy. Ngoài câu chuyện xăng dầu như vừa nêu, thì bối cảnh năm 2020, 2021, Việt Nam cũng phải đối mặt với những vấn đề tương tự, một số mặt hàng rơi vào tình trạng khan hiếm khi giao thương quốc tế bị “phong tỏa” do đại dịch toàn cầu Covid-19.
Những câu chuyện, từ cũ cho đến mới, nhắc nhở một bài học quan trọng: phải có chiến lược dự trữ để tự chủ chiến lược. Và càng trong bối cảnh toàn cầu hóa, chiến lược dự trữ càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Quan điểm này đã được Đảng, Nhà nước ta thấm nhuần và vận dụng hết sức thực tiễn. Lịch sử qua 70 năm hình thành và phát triển của ngành Dự trữ Nhà nước cũng đã chứng minh: dự trữ quốc gia luôn là nguồn lực quan trọng để đất nước phát triển; từ bối cảnh chiến tranh cho đến công cuộc đổi mới kinh tế, hội nhập toàn cầu, luôn cần phải dự trữ; “tích cốc phòng cơ” chưa bao giờ là thừa.
Trong bối cảnh mới, vai trò của dự trữ chiến lược càng được Đảng, Nhà nước ta quan tâm, chú trọng hơn bao giờ hết. Không phải chờ đến câu chuyện “xăng dầu” của năm 2026, thực tế là từ năm 2025, tầm nhìn về một chiến lược dự trữ mới đã được Bộ Chính trị định hình và chỉ đạo cụ thể hóa bằng các giải pháp rất khẩn trương.
Ngay từ đầu năm 2025, Bộ Chính trị đã có Kết luận số 115-KL/TW ngày 16/01/2025 về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 39-NQ/TW ngày 15/01/2019 của Bộ Chính trị về nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác, sử dụng và phát huy các nguồn lực của nền kinh tế. Trong đó, đã đặt ra nhiệm vụ, giải pháp: “Mở rộng phạm vi và tăng cường năng lực, nâng cao vai trò của dự trữ quốc gia, không chỉ phục vụ mục tiêu cứu trợ trong tình huống khẩn cấp mà thực sự trở thành dự trữ chiến lược, là công cụ phục vụ điều tiết thị trường để bảo đảm nền kinh tế vận hành ổn định, hiệu quả theo quy luật của thị trường và định hướng xã hội chủ nghĩa”.
Đặc biệt, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có buổi làm việc với các các cơ quan về dự trữ quốc gia; Thông báo số 342-TB/VPTW ngày 18/9/2025 của Văn phòng Trung ương Đảng đã nêu rất rõ kết luận của Tổng Bí thư với yêu cầu: "Trước bối cảnh tình hình thế giới và khu vực dự báo tiếp tục có những biến động phức tạp, đặt ra yêu cầu cấp bách phải tăng cường dự trữ quốc gia, dự trữ ngoại hối như một trụ cột quan trọng của an ninh quốc gia, an ninh kinh tế và phát triển bền vững".
Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã cũng đặt ra một mục tiêu mang tầm chiến lược: Phấn đấu mức dự trữ quốc gia đạt tối thiểu 1% GDP vào năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045 đạt 2% GDP.
Khơi thông thể chế cho dự trữ chiến lược
Các định hướng của Bộ Chính trị, đặc biệt là các chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm đã trở thành hiệu lệnh mới, kim chỉ nam cho ngành Dự trữ Nhà nước trong giai đoạn mới. Công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế phải đi trước để khơi thông nguồn lực dự trữ quốc gia trong bối cảnh mới.
Chỉ khoảng thời gian rất ngắn trong các tháng cuối năm 2025, Cục Dự trữ Nhà nước đã tập trung nghiên cứu, tham mưu Bộ Tài chính, phối hợp cùng nhiều bộ, ngành để trình Chính phủ trình Quốc hội các phương án sửa đổi Luật Dự trữ quốc gia.
“Việc xây dựng Luật Dự trữ Quốc gia (sửa đổi) rất cần thiết, cấp bách để thể chế hóa các chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước, góp phần quan trọng trong việc khắc phục những hạn chế, bất cập hiện nay và đáp ứng yêu cầu đặt ra đối với lĩnh vực dự trữ quốc gia trong tình hình mới”, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng (nay là Phó Thủ tướng) nhấn mạnh khi trình bày tờ trình dự án Luật Dự trữ quốc gia (sửa đổi), phiên họp sáng ngày 17/11/2025, Kỳ họp thứ mười, Quốc hội khóa XV.
Kết quả là Luật Dự trữ quốc gia số 145/2025/QH15 (gồm 6 chương, 36 điều, giảm 30 điều so với Luật Dự trữ Quốc gia 2012, sửa đổi hoàn thiện 31 điều và bổ sung 5 điều) đã được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10, ngày 11/12/2025. Luật mới đã có những thay đổi căn bản, toàn diện so với Luật Dự trữ quốc gia 2012, cụ thể hóa các định hướng lớn của Bộ Chính trị, đáp ứng các yêu cầu mới đang đặt ra với phát triển kinh tế - xã hội đất nước.
Vấn đề cốt lõi là nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về dự trữ quốc gia; tăng cường năng lực dự báo, chủ động ứng phó trước các rủi ro, biến động trong và ngoài nước, góp phần giữ vững, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và an ninh quốc gia trong mọi tình huống.
Mục tiêu dự trữ quốc gia đã được mở rộng hơn, chú trọng đến việc huy động, khai thác, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của nền kinh tế để thực hiện tự chủ chiến lược quốc gia. Đây cũng sẽ là công cụ điều tiết thị trường để bảo đảm nền kinh tế vận hành ổn định, hiệu quả theo quy luật thị trường và định hướng xã hội chủ nghĩa.
Năm 2025, Cục Dự trữ Nhà nước đã tổ chức đấu thầu, nhập kho thành công 500.000 tấn lương thực (bao gồm 220.000 tấn theo Kế hoạch hằng năm và bổ sung 280.000 tấn nhằm điều chỉnh giá cả mặt hàng lúa gạo trong nước ). Đây là con số kỷ lục trong lịch sử hệ thống Dự trữ Nhà nước. “Kỷ lục không chỉ nằm ở những con số, mà nằm ở chính con người và cách chúng ta tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Đây là năm mà tổ chức bộ máy của ngành gọn nhất từ trước đến nay, số lượng cán bộ, công chức là ít nhất, trong khi khối lượng công việc lại nhiều nhất, yêu cầu cao nhất và áp lực lớn nhất”, bà Nguyễn Thị Phố Giang, Phó Cục trưởng Cục Dự trữ Nhà nước chia sẻ về tình hình nhiệm vụ dự trữ quốc gia trong năm 2025. |
Đặc biệt, để thể chế hóa định hướng chỉ đạo tại Kết luận số 115-KL/TW và Thông báo số 342-TB/VPTW, Luật đã bổ sung quy định về “Dự trữ chiến lược” theo hướng chỉ quy định mang tính nguyên tắc về: chính sách của nhà nước, yêu cầu về dự trữ chiến lược và dự trữ chiến lược trong điều tiết thị trường.
Về dự trữ chiến lược - điểm mới của Luật Dự trữ quốc gia mới, tại phiên giải trình, thông qua Luật (ngày 11/12/2025), Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng khi đó đã nhấn mạnh: Hàng dự trữ chiến lược phải được quản lý chặt chẽ, an toàn, bí mật theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước, không để thất thoát lãng phí, chủ động đáp ứng kịp thời mục tiêu yêu cầu của dự trữ quốc gia.
Bên cạnh đó là điểm mới về về chính sách của Nhà nước đối với dự trữ quốc gia. Nêu rõ: Nhà nước ưu tiên đầu tư nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực dự trữ quốc gia để hiện đại hóa hoạt động dự trữ quốc gia.
Luật Dự trữ quốc gia sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, hiện nay, các nghị định, thông tư hướng dẫn thực hiện vẫn đang trong quá trình được xây dựng, cụ thể hóa chi tiết. Tuy nhiên, có thể khẳng định, một chương mới đã và đang được mở ra với ngành Dự trữ Nhà nước. Công tác dự trữ quốc gia không còn chỉ đóng vai trò phục vụ là cứu trợ, cứu nạn trong các tình huống thiên tai hay phục vụ công tác đối ngoại một cách thuần túy. Nguồn lực dự trữ quốc gia sẽ được tăng cường để đáp ứng các yêu cầu mới, tham gia sâu hơn vào quá trình điều tiết thị trường, ổn định kinh tế vĩ mô.
Ông Bùi Tuấn Minh, Cục trưởng Cục Dự trữ Nhà nước từng nhấn mạnh rằng: hiệu quả nguồn lực dự trữ quốc gia không chỉ được đo lường bằng các giá trị định lượng, hiệu quả kinh tế thuần túy; quan trọng hơn, khi nguồn lực dự trữ quốc gia lớn mạnh, vị thế đất nước cũng sẽ được khẳng định.
Nhìn từ câu chuyện xăng dầu thì có thấy khẳng định rằng: dự trữ chiến lược sẽ là một trong những chiến lược quan trọng để đất nước sẵn sàng thích ứng trước những tình huống “bị động, bất ngờ”, đây là yếu tố sống còn trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu thường có xu hướng thay đổi nhanh, phức tạp.
