Hoàn thiện chính sách tri ân, tháo gỡ điểm nghẽn tài chính và dữ liệu để nâng cao hiệu quả hiến, ghép tạng (ca ghép gan lấy từ nguồn người chết não). Ảnh: Bệnh viện 108 cung cấp
Có những cuộc chia tay khép lại một cuộc đời, nhưng cũng mở ra cơ hội sống cho nhiều người khác. Một người ra đi có thể để lại trái tim, lá gan, quả thận… giúp những bệnh nhân ở ranh giới sinh tử tiếp tục sống. Nhưng để nghĩa cử ấy trở thành những ca ghép thành công, lòng nhân ái thôi chưa đủ. Chúng ta cần một hệ thống vận hành đồng bộ, minh bạch và công bằng.
Lòng tốt cần được nâng đỡ bằng chính sách
Sau hơn 30 năm phát triển kỹ thuật ghép tạng, Việt Nam đã làm chủ nhiều kỹ thuật chuyên sâu. Cả nước hiện có 34 cơ sở y tế thực hiện ghép tạng, với gần 1.400 ca ghép trong năm 2025.
Tuy nhiên, nguồn tạng hiến từ người chết não vẫn rất thấp. Theo thông tin tại tọa đàm về pháp luật, quản trị, dữ liệu và tài chính trong hiến, ghép tạng ngày 19.10, năm 2025, Việt Nam có 66 người chết não hiến tặng mô, tạng. Từ đầu năm 2026 đến thời điểm diễn ra tọa đàm, con số này là 57 người. Tỉ lệ hiến tạng từ người chết não chỉ đạt 0,6 trường hợp trên một triệu dân.
Trong khi nhiều bệnh nhân phải chờ đợi nguồn tạng phù hợp, năng lực chuyên môn ngày càng tiến bộ nhưng nguồn hiến vẫn chưa đáp ứng nhu cầu điều trị. Thực tế cho thấy không thể chỉ vận động người dân đăng ký hiến tạng. Đằng sau mỗi ca ghép thành công là cả quá trình từ phát hiện người hiến tiềm năng, vận động gia đình, xét nghiệm, điều phối đến vận chuyển và phẫu thuật. Một mắt xích chậm trễ cũng có thể ảnh hưởng đến cơ hội cứu người.
PGS.TS Đồng Văn Hệ - Giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người - cho rằng, sự quan tâm đến kỹ thuật ghép tạng cần đi đôi với việc phát triển nguồn hiến và hoàn thiện hệ thống điều phối.
Tri ân không phải là mua bán tạng
Một vấn đề đáng chú ý là đề xuất xây dựng chính sách hỗ trợ nhân đạo đối với gia đình người hiến tạng, hiến xác phục vụ y học.
Quyết định hiến tạng thường được đưa ra trong thời điểm gia đình đối diện với mất mát lớn. Sự hỗ trợ phù hợp của Nhà nước không thể bù đắp nỗi đau, nhưng thể hiện sự ghi nhận của xã hội đối với nghĩa cử cứu người.
Tuy nhiên, cần phân định rõ hỗ trợ nhân đạo với việc trả tiền để đổi lấy mô, tạng. Hiến tạng phải dựa trên tinh thần tự nguyện, không bị ép buộc và không vì mục đích thương mại. Mọi chính sách hỗ trợ cần minh bạch, có tiêu chí rõ ràng và cơ chế giám sát để tránh trục lợi.
Tri ân đúng nghĩa không phải định giá một quả thận, lá gan hay trái tim, mà là bảo đảm người hiến được tôn trọng, gia đình được sẻ chia và nghĩa cử ấy được thực hiện trong một hệ thống minh bạch.
Sửa luật để thêm cơ hội cứu người
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên, sau khoảng 20 năm triển khai pháp luật về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người, số bệnh nhân được cứu sống nhờ ghép tạng tăng lên, trình độ chuyên môn cũng đạt nhiều tiến bộ. Tuy nhiên, những bất cập về tài chính, dữ liệu, quy trình chuyên môn và điều phối vẫn cần được giải quyết.
Việc sửa đổi pháp luật được kỳ vọng tháo gỡ các điểm nghẽn, từ cơ chế chi trả cho xét nghiệm, lấy và vận chuyển tạng đến hướng dẫn hiến tạng sau chết tuần hoàn và chính sách tri ân người hiến.
Điều quan trọng là các quy định phải đi vào thực tế, giúp tăng nguồn hiến, rút ngắn thời gian điều phối, cập nhật chính xác danh sách chờ và bảo đảm người bệnh tiếp cận cơ hội ghép tạng công bằng.
Hiến tạng là sự trao đi không mong nhận lại. Nhưng xã hội có trách nhiệm bảo đảm nghĩa cử ấy không bị lãng phí bởi những bất cập trong tổ chức và quản lý.
Đằng sau mỗi đăng ký hiến tạng là một niềm tin; đằng sau mỗi ca ghép thành công là nỗ lực của nhiều con người. Để nghĩa cử nhân văn thực sự nối dài sự sống, Việt Nam cần nhiều hơn những lời kêu gọi, mà cần một hệ thống hiến, ghép tạng minh bạch, hiệu quả và bền vững, nơi mỗi cơ hội cứu người đều được trân trọng.
