
NSND Hồng Vân. Ảnh: Nghệ sĩ cung cấp
Lựa chọn kịch bản phù hợp
Có ý kiến cho rằng chị khá khó tính, kén kịch bản điện ảnh. Điều này có đúng không?
- Tôi nghĩ không phải mình khó tính hay kén cá chọn canh. Thực tế, thời gian dành cho sân khấu gần như chiếm hết quỹ thời gian của tôi. Với điện ảnh, tôi thường nhận lời khi bản thân thực sự thích.
Trước hết, kịch bản phải có điều mới mẻ, vai diễn phải có điểm khiến tôi cảm thấy hứng thú. Thứ hai là tình nghĩa với nghề, đặc biệt với những đạo diễn trẻ lần đầu được nhà sản xuất trao cơ hội làm phim. Nhiều bạn tìm đến, chia sẻ mong muốn được tôi tham gia, tôi thường dễ xiêu lòng và nhận lời.
Tất nhiên, cũng có nhiều bộ phim tôi phải từ chối. Nếu kịch bản chưa ổn hoặc vai diễn không có gì đặc biệt, kiểu có cũng được, không có cũng không ảnh hưởng đến câu chuyện, tôi sẽ xin phép không tham gia. Tôi muốn mỗi lần xuất hiện trên màn ảnh đều có lý do, chứ không phải chỉ vì mình có tên trong danh sách diễn viên.
Sau nhiều thập kỷ hoạt động, chị vừa là diễn viên, đạo diễn, vừa là người quản lý sân khấu. Khi lớp nghệ sĩ trẻ ngày càng xuất hiện nhiều, chị nhìn nhận thế nào về việc trao cơ hội cho thế hệ kế tiếp?
- Đó là điều tôi luôn nghĩ đến. Quy luật tre già măng mọc cũng giống như sinh, lão, bệnh, tử, chúng ta không thể đi ngược lại. Việc tạo điều kiện, tìm kiếm những gương mặt trẻ và trao cơ hội cho họ là điều không thể thiếu trong nghệ thuật cũng như bất kỳ ngành nghề nào.
Nếu ngày trước tôi không được trao cơ hội thì chưa chắc đã có Hồng Vân của hôm nay. Vì vậy, khi các đạo diễn trẻ tìm đến, dù biết quá trình làm việc có thể rất cực, tôi vẫn muốn hỗ trợ nếu có thể. Vừa rồi, tôi cũng tham gia một phim ngắn của báo Thanh Niên do các bạn trẻ thực hiện. Các bạn lần đầu làm phim nên còn nhiều khó khăn, nhưng tôi nghĩ mình có kinh nghiệm thì nên chia sẻ.
Ở sân khấu cũng vậy! Tôi hạnh phúc và tự hào khi nhìn thấy nhiều nghệ sĩ trẻ trưởng thành từ môi trường đào tạo của mình. Có thể sau này các bạn không thường xuyên nhắc đến sân khấu Hồng Vân, nhưng tôi vẫn hãnh diện vì từng có cơ hội đồng hành với các bạn.
Danh hiệu NSND có trở thành áp lực đối với chị, nhất là khi phải cân nhắc giữa nghệ thuật và những công việc giúp nghệ sĩ bảo đảm cuộc sống?
- Những danh hiệu không phải mục đích tôi hướng đến khi bước chân vào nghề. Khi được trao tặng, tôi đón nhận bằng sự trân trọng và biết ơn. Nhưng danh hiệu vừa là động lực, vừa tạo ra áp lực.
Khi đã có một chức danh trong nghề, mình làm gì cũng phải suy nghĩ, cân nhắc hơn. Đặc biệt là những công việc liên quan đến chuyện kiếm tiền. Thực tế, nếu chỉ làm những điều mình đam mê theo nghĩa thuần túy, chẳng hạn chỉ diễn sân khấu hoặc tham gia những dự án nghệ thuật đúng sở thích, thì rất khó bảo đảm cuộc sống.
Vì vậy, nghệ sĩ cũng phải chạy show, tham gia nhiều công việc khác như mọi người. Tôi nghĩ đó là thực tế của nghề. Điều quan trọng là phải biết cân bằng để vừa duy trì cuộc sống, vừa không đánh mất tình yêu nghệ thuật.
Từng có những thời điểm sân khấu gặp khó khăn, nhưng chị vẫn không lựa chọn dừng lại. Điều gì khiến chị quyết tâm giữ sân khấu đến vậy?
- Sân khấu hiện tại vẫn còn khó khăn, chưa thể nói là đã dễ thở. Vừa rồi, tôi đưa vở "Người vợ ma" sang Australia biểu diễn phục vụ kiều bào. Điều khiến tôi xúc động là sự đón nhận của khán giả ở đó rất giống với tình cảm của khán giả Việt Nam dành cho sân khấu ngày trước.
Tôi cảm nhận sân khấu là nơi lưu giữ bản sắc văn hóa của từng quốc gia, từng vùng miền. Có những thứ công nghệ có thể thay đổi, nhưng sân khấu trực tiếp vẫn có giá trị riêng mà không hình thức nào thay thế hoàn toàn được. Tôi muốn giữ được ngày nào thì giữ ngày đó.
Thực sự, từ sân khấu, tôi có được rất nhiều thứ: Một gia đình hạnh phúc, một cuộc sống đầy đủ và những thành quả trong nghề. Tôi luôn biết ơn tổ nghề và sân khấu đã cho mình tất cả. Vì vậy, tôi không thể quay lưng với nơi đã tạo nên cuộc đời nghệ thuật của mình.
Nếu chỉ xét về kinh tế, việc đóng cửa sân khấu có thể giúp chị giảm bớt áp lực và tập trung vào những lĩnh vực khác. Có khi nào chị thực sự nghĩ đến điều đó?
- Có chứ! Có những lúc mệt mỏi, tôi cũng nghĩ rằng hay là mình buông đi, đóng cửa sân khấu để nhẹ gánh hơn. Nhưng rồi tôi lại không làm được.
Tôi sợ hiệu ứng domino. Ở miền Nam, văn hóa đi xem sân khấu trực tiếp từng rất phát triển. Nếu các sân khấu lần lượt ngừng hoạt động thì sẽ rất đáng tiếc. Không chỉ riêng một đơn vị, mà cả thói quen thưởng thức nghệ thuật trực tiếp của khán giả cũng có thể bị ảnh hưởng.
Bên cạnh đó, tôi còn có những người đồng hành. Tổ hậu đài của tôi đã gắn bó hơn 20 năm, từ những ngày đầu đến nay vẫn có những thành viên ở lại. Có những diễn viên cũng theo sân khấu suốt một chặng đường dài. Tôi không thể chỉ nghĩ đến sự mệt mỏi của bản thân mà quên những người đã cùng mình gây dựng nơi này.
Gần đây, tôi cảm nhận đã tìm được một người có thể đồng hành và chia sẻ trách nhiệm với mình trong công việc sân khấu. Tôi mong các sân khấu khác cũng có được những người kế thừa như vậy. Để đến lúc những nghệ sĩ đi trước như tôi, anh Thành Lộc hay các đồng nghiệp lớn tuổi không còn đủ sức làm nghề, vẫn có người tiếp tục gánh vác, giữ cho sân khấu sáng đèn mỗi đêm.

Sân khấu vẫn tồn tại dù AI phát triển
Con trai lớn của chị, Khôi Nguyên, được đào tạo về đạo diễn điện ảnh và hiện tham gia hỗ trợ công việc của gia đình. Đây có phải là bước chuyển giao thế hệ?
- Khôi Nguyên học đạo diễn điện ảnh và hiện về hỗ trợ mẹ ở mảng điện ảnh. Công ty của gia đình trước đây chưa khai thác nhiều lĩnh vực này, nên sắp tới hai mẹ con có thể phát triển song song. Riêng sân khấu, tôi nghĩ con nên tập trung vào lĩnh vực mà mình được đào tạo và có khả năng phát triển.
Tôi không muốn con vừa học xong đã phải làm ngay những công việc vượt quá khả năng. Việc học và thực tế thị trường là hai lĩnh vực khác nhau. Tôi muốn Khôi Nguyên hiểu thị trường Việt Nam, đồng thời tham gia diễn xuất tại sân khấu để hiểu tâm lý, cảm xúc của nhân vật. Khi đã trải nghiệm vai trò diễn viên, sau này làm đạo diễn, con sẽ hiểu diễn viên cần gì và làm thế nào để chạm đến khán giả.
Tôi cũng không ép buộc các con phải theo nghề của mẹ. Khi con chọn một công việc, tôi sẽ quan sát xem con có khả năng phát triển hay không rồi đồng hành, chia sẻ kinh nghiệm. Quyết định cuối cùng vẫn phải là của các con.
Chị có lo ngại trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ thay thế diễn viên trong tương lai?
- Với điện ảnh, AI có thể tạo ra những hình ảnh, nhân vật và phim ngắn rất nhanh. Bây giờ mở mạng xã hội lên, chúng ta đã thấy nhiều sản phẩm sử dụng gương mặt diễn viên nổi tiếng để tạo thành phim.
Nhưng với sân khấu, tôi nghĩ AI không thể thay thế diễn viên trực tiếp. Một vở kịch là sự tương tác giữa diễn viên và khán giả trong không gian thật, với cảm xúc và chuyển động diễn ra ngay tại thời điểm đó. Khán giả có thể cảm nhận hơi thở, ánh mắt, phản ứng của diễn viên. Đó là giá trị riêng mà công nghệ khó thay thế.
Nếu được nhắn gửi một điều đến Hồng Vân của 40 năm trước, chị sẽ nói gì?
- Tôi vẫn sẽ nói: Hãy tiếp tục theo nghề, vẫn làm sân khấu nhé!
Tôi muốn được làm nghề đến bộ phim cuối cùng, nhưng không biết bộ phim ấy sẽ đến lúc nào. Tôi không đặt ra một mốc tuổi để nghỉ diễn. Chỉ cần còn sức khỏe và còn được khán giả đón nhận, tôi vẫn muốn tiếp tục.
Cảm ơn chị đã chia sẻ!


