Hiểu đúng về truy xuất nguồn gốc
Phát biểu tại Tọa đàm “Truy xuất nguồn gốc – Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng” diễn ra vừa qua, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, từ ngày 1/1/2026, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa chính thức có hiệu lực, trong đó yêu cầu các nhóm hàng hóa có mức độ rủi ro cao, ảnh hưởng tới sức khỏe, môi trường, an toàn… bắt buộc phải thực hiện truy xuất nguồn gốc.
 |
| Tọa đàm “Truy xuất nguồn gốc – Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng”. |
Đồng thời, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, nhiều thị trường nhập khẩu cũng đang đặt ra yêu cầu ngày càng khắt khe về minh bạch thông tin, tiêu chuẩn môi trường và khả năng truy xuất chuỗi cung ứng đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.
Bên cạnh đó, việc tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm về hàng giả, hàng nhái, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ thời gian qua cũng cho thấy vai trò quan trọng của truy xuất nguồn gốc trong hỗ trợ cơ quan chức năng phát hiện, ngăn chặn vi phạm từ sớm.
“Truy xuất nguồn gốc đang là vấn đề mang tính thời sự cao trong bối cảnh các quy định pháp luật mới bắt đầu được hoàn thiện và áp dụng mạnh mẽ hơn”, ông Trần Hữu Linh nói.
Để minh họa cho thực trạng hiện nay, ông Trần Hữu Linh chia sẻ trải nghiệm thực tế khi quét mã QR trên một sản phẩm rượu sâm nhưng mã không hoạt động, cho thấy khả năng mã đã bị sao chép hoặc gắn mang tính đối phó. Theo ông Linh, trên thị trường đang tồn tại tâm lý “có mã QR là yên tâm”, dẫn tới tình trạng một số doanh nghiệp gắn mã truy xuất cho có, trong khi chưa xây dựng hệ thống quản lý chất lượng và dữ liệu sản phẩm bài bản.
“Một số doanh nghiệp đang làm truy xuất nguồn gốc theo phong trào, sao chép hoặc gắn đại mã QR Code mà không tổ chức quản lý sản phẩm một cách nghiêm túc, dẫn tới phản tác dụng. Điều này xuất phát từ việc chưa nhận thức đầy đủ ý nghĩa của truy xuất nguồn gốc”, ông Trần Hữu Linh nhấn mạnh.
 |
| Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (ở giữa) nhấn mạnh, truy xuất nguồn gốc đang là vấn đề mang tính thời sự cao trong bối cảnh các quy định pháp luật mới bắt đầu được hoàn thiện và áp dụng mạnh mẽ hơn. |
Ông Trần Hữu Linh nhận định, khoảng 1 – 2 năm gần đây, câu chuyện truy xuất nguồn gốc được nhắc đến rất nhiều. Điều cần thiết lúc này là phải nhìn nhận đúng bản chất vấn đề, tránh tình trạng đua nhau làm theo phong trào như từng xảy ra với tem chống giả nhiều năm trước. “Doanh nghiệp cần xác định rõ lộ trình triển khai, biết mình bắt đầu từ đâu và triển khai như thế nào để mang lại hiệu quả thực chất”, ông Trần Hữu Linh chia sẻ, đồng thời đề nghị các cơ quan báo chí, truyền thông tiếp tục đồng hành trong công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho cộng đồng doanh nghiệp.
Đồng quan điểm, ông Hoàng Văn Vững, Tổng Biên tập Tạp chí Tiếp thị và Gia đình nhận định, truy xuất nguồn gốc hiện không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu sống còn đối với doanh nghiệp và thị trường.
Theo ông Hoàng Văn Vững, trong khoảng 5 năm trở lại đây, nhiều doanh nghiệp đã chủ động triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc một cách bài bản, minh bạch và chuyên nghiệp. Đặc biệt, từ cuối tháng 12/2025, Hệ thống truy xuất nguồn gốc của Bộ Công Thương tại địa chỉ verigoods.vn chính thức đi vào vận hành, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp minh bạch thông tin sản phẩm, bảo vệ người tiêu dùng và thúc đẩy phát triển bền vững. Tính đến ngày 19/5/2026, hệ thống đã xác thực hơn 1 triệu mã sản phẩm hàng hóa.
“Hiện nay, truy xuất nguồn gốc đang trở thành một trong những từ khóa nóng nhất của thị trường khi các quy định pháp luật liên quan được hoàn thiện và áp dụng mạnh mẽ hơn bao giờ hết”, ông Hoàng Văn Vững nhận định.
Ở góc độ công nghệ, ông Phạm Văn Quân, Chủ tịch Công ty Cổ phần Công nghệ Checkee – cho rằng, hiện nay nhiều doanh nghiệp vẫn chưa hiểu đầy đủ về bản chất của truy xuất nguồn gốc.
“Truy xuất nguồn gốc không đơn thuần là dán mã QR Code lên sản phẩm mà là xây dựng cả một hệ thống dữ liệu xuyên suốt chuỗi cung ứng. Nếu không có nền tảng dữ liệu đồng bộ, việc truy xuất sẽ chỉ mang tính hình thức và khó phát huy hiệu quả thực chất”, ông Phạm Văn Quân phân tích.
Lá chắn số bảo vệ thương hiệu doanh nghiệp
Theo các chuyên gia, cốt lõi của truy xuất nguồn gốc nằm ở việc định danh sản phẩm và kết nối dữ liệu từ khâu sản xuất, vận chuyển đến phân phối, tiêu dùng. Khi dữ liệu được liên thông, doanh nghiệp không chỉ nâng cao khả năng quản trị mà còn có thể kiểm soát hàng hóa theo thời gian thực, nhanh chóng phát hiện rủi ro, sai lệch trong chuỗi cung ứng. Đây cũng là cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm hiệu quả hơn, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tiền kiểm như trước đây.
Từ thực tiễn triển khai, nhiều doanh nghiệp cho biết truy xuất nguồn gốc không chỉ hỗ trợ chống hàng giả mà còn góp phần nâng cao uy tín thương hiệu và tối ưu hoạt động quản trị nội bộ.
Đại diện Công ty Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao chia sẻ, doanh nghiệp đã triển khai hệ thống mã QR từ năm 2021 nhằm chống hàng giả, bảo vệ thương hiệu và hỗ trợ người tiêu dùng nhận diện sản phẩm chính hãng. Trong quá trình vận hành, hệ thống này cũng giúp doanh nghiệp quản lý tốt hơn hoạt động lưu thông hàng hóa trên thị trường.
Trong khi đó, Công ty CP Kinh doanh Khí miền Nam (Gas South) đã ứng dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc từ năm 2020 để quản lý hàng triệu bình gas lưu thông trên thị trường. Thông qua nền tảng số, doanh nghiệp có thể theo dõi chính xác vòng đời sản phẩm, kiểm soát tình trạng lưu thông của từng bình gas, từ đó giảm thiểu nguy cơ thất thoát, gian lận và mất an toàn trong quá trình sử dụng.
Ông Nguyễn Khắc Trí, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Gas Petrolimex – cho biết, lĩnh vực kinh doanh gas tiềm ẩn nguy cơ gian lận thương mại rất cao nên doanh nghiệp buộc phải xây dựng hệ thống truy xuất nhiều lớp, kết hợp tem chống giả, QR Code và công nghệ nhận diện điện tử.
“Chi phí đầu tư ban đầu tương đối lớn, song hiệu quả mang lại rất rõ rệt, đặc biệt trong việc kiểm soát thị trường, quản lý tài sản và bảo vệ thương hiệu doanh nghiệp”, ông Nguyễn Khắc Trí nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, tại Tọa đàm, đại diện doanh nghiệp cũng bày tỏ những khó khăn trong giai đoạn đầu triển khai. Ông Phan Văn Tâm, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền cho biết, dù doanh nghiệp đã chủ động chuẩn bị và triển khai từ sớm nhưng vẫn còn không ít bỡ ngỡ khi các quy định mới bắt đầu có hiệu lực.
“Đây là vấn đề công nghệ mới, không dễ triển khai ngay trong thực tế. Khi bắt đầu áp dụng, doanh nghiệp còn nhiều khó khăn trong quá trình vận hành và thích ứng. Chúng tôi mong muốn tiếp tục nhận được thêm thông tin, hướng dẫn và giải pháp hỗ trợ từ cơ quan quản lý để triển khai hiệu quả hơn”, ông Phan Văn Tâm chia sẻ.
Các chuyên gia cũng nhận định, trong bối cảnh Nhà nước đang đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp, yêu cầu về minh bạch nguồn gốc hàng hóa và trách nhiệm quản lý chất lượng sẽ ngày càng trở nên cấp thiết.
Khi cơ chế hậu kiểm được tăng cường, truy xuất nguồn gốc sẽ trở thành công cụ quan trọng hỗ trợ cơ quan chức năng phát hiện nhanh các sản phẩm vi phạm, khoanh vùng rủi ro và xử lý kịp thời các hành vi gian lận thương mại, hàng giả, hàng kém chất lượng. Đồng thời, đây cũng là nền tảng giúp xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh và tạo dựng niềm tin bền vững cho người tiêu dùng trong nền kinh tế số.
Dù còn nhiều góc nhìn và khó khăn trong quá trình triển khai, các chuyên gia, cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp đều thống nhất rằng, truy xuất nguồn gốc không đơn thuần là công cụ kỹ thuật mà chính là “lá chắn số” giúp doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu, củng cố niềm tin người tiêu dùng và nâng cao sức cạnh tranh trong nền kinh tế số hiện nay.
